Bessie Smith: Το υπέροχο πρότυπο της Janis Joplin

bessie-smith-2

Είναι ωραίο να μαθαίνεις ότι μια σπουδαία είχε πρότυπο μια άλλη σπουδαία. Ότι έμαθε από αυτήν, ότι αυτή ήταν ο λόγος που την ώθησε στο τραγούδι. «Μου έδειξε τον τρόπο να κινούμαι, μου έδειξε τον αέρα και πώς να τον γεμίσω με μουσική. Είναι η αιτία που άρχισα να τραγουδώ, πραγματικά», είχε πει κάποτε η Janis.

Ακούγεται καλύτερα αν φέρεις και την κατάλληλη εικόνα. Από αυτές που έχεις δει σε κάποια ταινία. Την πλάθεις στο μυαλό σου και έχεις το αποτέλεσμα. Την φαντάζεσαι  μέσα σε ένα απ’ τα φορέματα της εποχής, μπροστά σε ένα μικρόφωνο, η  μπάντα να παίζει από πίσω. Σαξοφωνάκι, πιάνο. Από κάτω το κοινό του μαγαζιού ενημερωμένο πλήρως για το τι θα ακούσει, κάθεται και «ρουφάει» την αύρα που αποπνέει η φιγούρα της. Ξέρει ότι αυτή θα δώσει το έναυσμα για την απογείωση των blues, της jazz. Είναι από αυτές τις φωνές που σου έρχονται στο νου όταν διαβάζεις για εποχές 1920, 1930. Η όλη κουλτούρα της εποχής που αναζητούσε τέτοιους καλλιτέχνες που αργότερα επηρέασαν με το έργο τους τις επόμενες γενιές.

Νομίζω ήρθε η ώρα για κάτι διαφορετικό. Κάτι που δεν ξέρω κατά πόσο ακούγεται συχνά στις μέρες μας. Τυχαία μου ήρθε η «φώτιση».  Έπεσα πάνω σε ένα κείμενο για την Janis Joplin και θυμήθηκα την «αυτοκράτειρα των blues». Μου φάνηκε άκρως ενδιαφέρουσα η ιδέα να ψάξω να βρω πράγματα γι αυτήν που δεν είχα διαβάσει παλιότερα. Να φέρω στην επιφάνεια μικρά «διαμάντια» της jazz και blues σκηνής που έχουν μείνει «σκονισμένα» με την πάροδο των δεκαετιών. Και είναι και πολλές, πανάθεμά τες. Η Janis με «πέταξε» στην Bessie Smith και βρέθηκα ξάφνου σε μια τύπου χρονομηχανή. Να μετρώ τα χρόνια προς τα πίσω, να φθάνω στις μέρες της Janis και ύστερα πιο πίσω, σε αυτές της Smith. Να συγκρίνω ή καλύτερα να φαντάζομαι τις εποχές. Από τους δίσκους γραμμοφώνου σε αυτούς του βινυλίου.

Διακόπτω τον ειρμό μου, αλλά είναι για καλό. Την ακούω στο «Empty Bed Blues» από το youtube. Αυτό κι αν είναι εξέλιξη, τεχνολογία θα σου πει ο άλλος, ρε παιδί μου. Ντάξει, φτάνει. Κλείνω αυτή την μικρή παρένθεση. Λαμβάνω μηνύματα μέσα από το τραγούδι, μέσα από τον ήχο. Ξεθωριασμένος σε κάποια σημεία, όμως αυτή είναι η μαγεία. Σκέφτομαι τα ντυσίματα της εποχής, τους ανθρώπους που ήξεραν να απολαμβάνουν μουσική και μετά μεταφέρομαι νοητικά στα παιδιά των λουλουδιών, τον καιρό του Woodstock, τον καιρό που ακόμα και οι πιο άκυροι και περίεργοι στίχοι είχαν το νόημά τους. Η Bessie Smith, η γυναίκα που «έσπρωξε» την Janis Joplin στο τραγούδι. Της έμαθε πώς να κινείται, έγινε πρότυπο γι αυτήν. Κι εμείς αποκτήσαμε μία ακόμα σπουδαία ερμηνεύτρια. Κι όταν λέω εμείς, εννοώ ο κόσμος. Αυτοί που ήταν τυχεροί να την ζήσουν ή την έμαθαν αργότερα μέσα από τραγούδια, δίσκους, σημειώσεις.

Δεν ξέρω αν με ακολουθείτε (η αλήθεια είναι ότι μπορεί να χάνομαι λίγο, να πετάγομαι από το ένα θέμα στο άλλο), αλλά πρέπει. Γελάω πατώντας το πληκτρολόγιο. Αλλά η Bessie με συντονίζει. Μαζί με την Janis. Εναλλάξ. Ήταν 8 Αυγούστου 1970 όταν η Janis Joplin αγόραζε μία ταφόπλακα για τον τάφο της Bessie Smith. Αυτής που επηρέασε τόσο πολύ το μουσικό της στυλ, τα εξωπραγματικά και βραχνά φωνητικά της, την σκηνική της παρουσία. Η Bessie Smith που ήταν το «ερέθισμα» και για άλλους μεγάλους. Frank Sinatra, Aretha Franklin, Billie Holiday, Otis Redding και πάει λέγοντας. Μένω στην Janis περισσότερο. Επιμένω. Ήταν ο άλλος εαυτός της. Ο εαυτός της σε μια άλλη περίοδο. Την περίοδο που η μουσική σήμαινε πράγματα, δημιουργούσε αλυσίδες, πρότυπα, εξέφραζε την ζωή και τις δυσκολίες της. Για τι νομίζετε ότι τραγουδούσαν τότε; Οι κακουχίες της ζωής περνούσαν και στο τραγούδι, στην μουσική που σου άλλαζε διάθεση.

Πάμε στην Bessie όμως, γιατί δεν θα σταματήσω και είναι πράγματα που έχω επαναλάβει. Το 1894 γεννημένη στην Chattanooga του Tennessee, η Smith πριν ξεκινήσει με ζήλο στο τραγούδι, δούλευε ως χορεύτρια. Χρειάστηκαν κάποια χρόνια και συγκεκριμένα το 1923 για να ξεκινήσει την δισκογραφική της καριέρα με τρελές πωλήσεις για το «Crazy Blues», με hit όπως το «Downhearted Blues», το «The St. Louis Blues» μαζί με τον τεράστιο Louis Armstrong  και πολλά ακόμα. Στην εποχή της swing άλλαξε λίγο το blues στυλ της με μεγάλη επιτυχία, παίζοντας στο πλευρό σημαντικών μουσικών όπως οι Jack Teagarden, Frankie Newton και Chu Berry. Η 26η Σεπτέμβρη του 1937 ήταν η μοιραία ημέρα για την «αυτοκράτειρα των blues», όπως την αποκαλούσαν. Ο άνδρας της έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου στο οποίο επέβαινε και η Smith, με αποτέλεσμα μετά από λίγες ώρες να υποκύψει στα τραύματά της.

Για τον θάνατό της ειπώθηκαν πολλά. Ότι το ασθενοφόρο άργησε να πάει στο σημείο του ατυχήματος. Ότι στο ένα νοσοκομείο στο Clarksdale δεν την δέχθηκαν επειδή ήταν μαύρη και τελικά την δέχθηκαν σε ένα άλλο. Διάφορα τέτοια μικρά που έχουν την σημασία τους. Πράγματα που διαμορφώνουν μια εικόνα. Μια εικόνα που σου δίνει ακόμα και στοιχεία για την αντίληψη της τότε κοινωνίας. Για τις διακρίσεις, τον ρατσισμό. Παλιά «διαμαντάκια» της όπως το «Gulf Coast Blues» έμειναν για να θυμίζουν την φωνή που ανέδειξε και επηρέασε όσο λίγοι την jazz και blues μουσική. Κάπου εκεί γεννήθηκε και η Janis Joplin. Έξι χρόνια μετά τον θάνατο της Smith, για την ακρίβεια. Μεγάλωσε με τους ήχους της. Ξεπέρασε την ντροπή που ένιωθε μπροστά στο κοινό, μελετώντας την. Δεν είχε κάποιο συγκεκριμένο στυλ, αλλά το απέκτησε βλέποντας και δημιουργώντας στο μυαλό της το πλαίσιο μέσα στο οποίο ερμήνευε η Smith.

H Janis διαμόρφωσε την τότε εποχή (΄60s). Ήταν η γυναικεία φωνή της εποχής, μαζί με την Grace Slick. Τουλάχιστον, αυτές μου έρχονται αυτή την στιγμή στο νου. Τραγούδησε τα blues με τον δικό της εκρηκτικό τρόπο. Η φωνή της γαλήνια, τα ουρλιαχτά της ανατριχιαστικά. Όταν ερμήνευε στο κοινό επικρατούσε ένας ασυνήθιστος «ηλεκτρισμός». Την βάζεις δίπλα δίπλα με την Bessie. Μοναδικές και οι δύο, η κάθε μια για την εποχή της. Πάμε να γνωρίσουμε λίγο την Bessie. Δεκαετία του ’20. Φτιάξτε εικόνα και φύγαμε…

“The St. Louis Blues”

“Downhearted Blues”

“Empty Bed Blues”

“Gulf Coast Blues”

“I Ain’t Got Nobody”

“I Need A Little Sugar In My Bowl”

“Yellowdog Blues”

“Lost Your Head Blues”

Ας ακούσουμε και λίγο Janis Joplin να ερμηνεύει Bessie Smith…

“Black Mountain Blues”

“Nobody Knows You When You’re Down And Out”