Το Δόγμα 95

dogme95

«Τα εκατό χρόνια του κινηματογράφου φαίνεται ότι σχηματίζουν τον κύκλο μιας ζωής: μια αναπόφευκτη γέννηση, μια συνεχής συσσώρευση μεγαλείων και με την έναρξη της προηγούμενης δεκαετίας, μια ατιμωτική, αμετάκλητη παρακμή. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί πλέον κάποιος να προσβλέπει στις νέες ταινίες, τις οποίες θα κοιτάζει με θαυμασμό και δέος ·αλλά το ότι τέτοιες ταινίες δεν οφείλουν μόνο να ’ναι εξαιρέσεις –αυτό συμβαίνει μ’ όλα  τα μεγάλα επιτεύγματα σε κάθε τέχνη-,  οφείλουν να ’ναι αληθινές παραβάσεις των κανόνων και των πρακτικών που ως τώρα καθορίζουν την κινηματογραφική δημιουργία στον καπιταλιστικό κόσμο και σ’ αυτόν που θέλει να γίνει καπιταλιστικός, δηλαδή παντού. Και οι ταινίες που συνήθως γίνονται -αυτές που γίνονται αποκλειστικά και μόνο για διασκέδαση-, είναι αξιοσημείωτα βλακώδεις: η συντριπτική τους πλειοψηφία αποτυγχάνει παταγωδώς να απευθυνθεί στο τμήμα του κοινού που κυνικά στοχεύει».

Με αυτά τα λόγια η Suzan Sontag διακήρυττε το Φεβρουάριο του 1996 στο εμβληματικό της άρθρο  «Η παρακμή του κινηματογράφου» ότι το σινεμά ήταν πια μια τέχνη σε παρακμή.

Δεν ήταν λίγοι οι θεωρητικοί του κινηματογράφου αλλά και οι σκηνοθέτες που διέβλεπαν ήδη από τα μέσα στης δεκαετίας του 90’ ότι οι αισθητικές και καλλιτεχνικές εκπτώσεις που γίνονταν στην παραγωγή αλλά και την προβολή των ταινιών καθώς και η επικείμενη έλευση της ψηφιακής τεχνολογίας απειλούσαν τον κινηματογράφο. Ο απόλυτος εκδημοκρατισμός του μέσου αλλά και η δυνατότητα εξαπάτησης του κοινού με τη βοήθεια των τεχνολογικών μέσων ήταν κάτι που τους προβλημάτιζε βαθιά.

Λίγους μήνες νωρίτερα δύο δανοί σκηνοθέτες οι Lars von Trier και Thomas Vinterberg αντιλαμβανόμενοι τις προκλήσεις της νέας εποχής αποφασίζουν να προχωρήσουν σε μια δράση διάσωσης της κινηματογραφικής βιομηχανίας και δημιουργούν το κίνημα Dogme 95 και συγγράφουν το δικό τους «Όρκο Αγνότητας». Επρόκειτο για ένα σύνολο κανόνων κινηματογραφικής δημιουργίας που βασιζόταν στις παραδοσιακές αξίες της ιστορίας, της υποκριτικής και του θέματος και απαγόρευε τη χρήση ειδικών εφέ και άλλων τεχνολογικών τεχνασμάτων. Στόχος ήταν η ανάδειξη της αλήθειας χωρίς τεχνητά μέσα, το ειλικρινές και ρεαλιστικό σινεμά. Οι δύο σκηνοθέτες πίστευαν πως μέσα από ένα αυστηρό πλαίσιο κανόνων θα ανέτρεπαν το σαρωτικό κύμα αλλαγών που ερχόταν και θα κατάφερναν να διαφυλάξουν τις βασικές γι αυτούς αξίες του κινηματογράφου.

Η ανακοίνωση της δημιουργίας του κινήματος έγινε στις 13 Μαρτίου 1995 στο Παρίσι στο συνέδριο «Ο κινηματογράφος στο δεύτερο αιώνα του». Ο Lars von Trier όταν κλήθηκε να ανέβει στο βήμα για να μιλήσει για το μέλλον του κινηματογράφου παρουσίασε το Μανιφέστο του για το Dogme 95.

 

Ο Όρκος Αγνότητας

Ορκίζομαι στους ακόλουθους κανόνες που συντάχθηκαν και επικυρώθηκαν από το Δόγμα ’95:

Τo γύρισμα πρέπει να γίνεται σε φυσικούς χώρους. Σκηνικά και είδη φροντιστηρίου δεν επιτρέπονται. (Αν ένα συγκεκριμένο αντικείμενο είναι απαραίτητο για την ιστορία, πρέπει να επιλεγεί η τοποθεσία, όπου το αντικείμενο αυτό μπορεί να βρεθεί).

Ο ήχος δεν πρέπει ποτέ να παράγεται ξεχωριστά από τις εικόνες, ή αντίστροφα. (Μουσική δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί, εκτός αν παίζεται εκεί που γυρίζεται η ταινία).

Η κάμερα πρέπει να κρατιέται στο χέρι. Οποιαδήποτε κίνηση ή ακινησία που μπορεί να επιτευχθεί με το χέρι επιτρέπεται. (Η ταινία δεν πρέπει να λαμβάνει χώρα εκεί που στέκεται η κάμερα, το γύρισμα πρέπι να λαμβάνει χώρα εκεί που η ταινία λαμβάνει χώρα).

Η ταινία πρέπει να είναι έγχρωμη. Ειδικός φωτισμός δεν είναι αποδεκτός. (Αν υπάρχει πολύ λίγο φώς για έκθεση του φίλμ, η σκηνή πρέπει να κοπεί, ή μία απλή λάμπα μπορεί να προσαρτηθεί στην κάμερα).

Οπτική επεξεργασία και φίλτρα απαγορεύονται.

Η ταινία δεν πρέπει να περιέχει επιπόλαιη δράση. (Φόνοι, όπλα κλπ, δεν πρέπει να υπάρχουν).

Χρονικές και γεωγραφικές αποστασιοποιήσεις απαγορεύονται. (Αυτό σημαίνει ότι η ταινία λαμβάνει χώρα εδώ και τώρα).

Ταινίες συγκεκριμένων ειδών δεν είναι αποδεκτές.

Το φορμά του φίλμ πρέπει να είναι Academy 35 mm.

Ο σκηνοθέτης δεν πρέπει να αναγράφεται στους τίτλους.

Επιπλέον ορκίζομαι ως σκηνοθέτης να απέχω από το προσωπικό γούστο! Δεν είμαι πια καλλιτέχνης. Ορκίζομαι να απέχω από την δημιουργία ενός “έργου”, καθώς θεωρώ το στιγμιαίο πιο σημαντικό από το συνολικό. Ο υπέρτατος σκοπός μου είναι να βγάλω την αλήθεια από τους χαρακτήρες και το σκηνικό χώρο μου. Ορκίζομαι να το κάνω αυτό με όλα τα μέσα που έχω στη διάθεσή μου και εις βάρος κάθε καλού γούστου και κάθε αισθητικής σύμβασης. Έτσι δίνω τον ΟΡΚΟ ΤΗΣ ΑΓΝΟΤΗΤΑΣ”.

Κοπεγχάγη, Δευτέρα 13 Μαρτίου 1995
Εξ ονόματος του Dogme 95
Lars Von Trier
Thomas Vinterberg

 

Όπως έγινε αργότερα γνωστό οι Lars von Trier και  Thomas Vinterberg  συνέταξαν και συνυπέγραψαν το μανιφέστο και τον όρκο αγνότητας του δόγματος 95 σε λιγότερο από 45 λεπτά. Μάλιστα, το μανιφέστο αρχικά μιμούνταν τη διατύπωση του Φρανσουά Τρυφώ στο δοκίμιο «Μια κάποια τάση του γαλλικού κινηματογράφου» που δημοσιεύτηκε το 1954 στο ιστορικό γαλλικό περιοδικό Cahiers du Cinema.

Η πρώτη ταινία που δημιουργήθηκε βασιζόμενη στις αρχές του κινήματος Dogme 95 ήταν το Festen (Οικογενειακή Γιορτή) του Thomas Vinterberg , η οποία γνώρισε ευρεία αποδοχή από το κοινό και κέρδισε μάλιστα το βραβείο των κριτών στο Φεστιβάλ των Καννών το 1998.

Στόχος της ταινίας αυτής σύμφωνα με το σκηνοθέτη ήταν «οι εσωτερικές ζωές των χαρακτήρων να δικαιολογούν την πλοκή»  και αυτό ακριβώς πετυχαίνει προβάλλοντας μια ομάδα ανθρώπων που συγκεντρώνεται για να γιορτάσει τα εξηκοστά γενέθλια του πατριάρχη της οικογένειας Klingenfeldt, Helge. Οι καλεσμένοι συγκεντρώνονται σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο και λίγο πριν ξεκινήσει η γιορτή ο μεγαλύτερος γιός του επιχειρηματία καλείται να κάνει μια πρόποση. Αντί της πρόποσης αποφασίζει να αποκαλύψει πως ο πατέρας του είχε κακοποιήσει σεξουαλικά αυτόν και την αδερφή του, γεγονός που την οδήγησε στην αυτοκτονία.  Στην «Οικογενειακή γιορτή» η κάμερα κινείται νευρικά. Ο ήχος έχει απογυμνωθεί από κάθε μουσική παρτιτούρα. To κόστος της ταινίας ήταν πολύ μικρό. Γυρίστηκε σε βιντεοκασέτα και οι ηθοποιοί ήταν εντελώς άγνωστοί στο κοινό εκτός της Δανίας. Ο σκηνοθέτης σημειώνει αργότερα πως βρίσκει συναρπαστικό το γεγονός ότι οι θεατές παραμένουν σιωπηλοί μετά την προβολή της ταινίας, έκπληκτοι από την συναισθηματική βία που προβάλλεται.

Εκείνη τη χρονιά παρουσιάστηκε στις Κάννες και η ταινία The Idiots (Οι ηλίθιοι)  του Lars von Trier, η οποία είχε και αυτή δημιουργηθεί σύμφωνα με τις αρχές του δόγματος 95. Για τον  Lars von Trier το δόγμα του προσφέρει ένα πλαίσιο το οποίο ουσιαστικά τον απελευθερώνει από περιττές επιλογές.  Μερικές φορές το να δίνεις στον εαυτό σου απόλυτη ελευθερία σημαίνει ότι παγιδεύεις τη δημιουργικότητα σου σε μια δίνη με απεριόριστες δυνατότητες.

Πέρα από αυτό όμως τον Trier το δόγμα ήταν και μια οικονομική ανάσα για το ευρωπαϊκό σινεμά. Αντί για ακριβά ειδικά εφέ και κασκαντέρ μια παραγωγή σύμφωνα με το μανιφέστο του Δόγματος απαιτούσε μόνο τα βασικά: μια κάμερα, ηθοποιούς και σενάριο.

Ο Γαλλο-Αμερικανός σκηνοθέτης Jean Marc Barr ήταν ο πρώτος μη δανός σκηνοθέτης που ασπάστηκε το Δόγμα 95 και παρουσίασε το 1999 την ταινία «Οι εραστές».  Άλλες αξιόλογες ταινίες είναι το “Mifune” του Søren Kragh-Jacobsens και “Ο βασιλιάς παραμένει ζωντανός” του Kristian Levring.

Συνολικά 108 ταινίες θεωρούνται ότι ανήκουν στο κίνημα Δόγμα 95 αλλά μόνο οι πρώτες 31 έλαβαν το επίσημο πιστοποιητικό.

Το οριστικό τέλος για το Δόγμα 95 ήρθε το 2005 όταν οι ιδρυτές του αποφάσισαν  ότι οι κανόνες που είχαν προτείνει παρήγαγαν στερεοτυπικές ταινίες.

Βρείτε εδώ ολόκληρη τη λίστα με τις ταινίες που έχουν γυριστεί σύμφωνα με τις αρχές που συνυπέγραψαν οι Lars Von Trier και Thomas Vinterberg.