Μια ωδή στο underground

Ιδεοδρόμιο

Αθήνα 1953. Ένα διώροφο ξύλινο κτίριο σφηνωμένο ανάμεσα σε δύο βιοτεχνίες στην οδό Σαρρή. Η παράγκα του Σίμου. Σκηνικό σουρεάλ από τα λίγα, καθίσματα αυτοκινήτων στο χώρο, τοίχοι όλο παλιές εφημερίδες. Νέοι που αραδιάζουν ποιήματα, χορεύουν και πιάνουν κουβέντες περί υπαρξισμού. Τα μυθικά πάρτι, οι περατζάδες και οι φιλανθρωπίες που λογοδoτούν στον Τύπο εξαιτίας του υπαρξιστικού κινδύνου για τη διαφθορά των νέων. Συγγενείς και φίλοι μεγαλύτερης ηλικίας σπεύδουν να καταδικάσουν, να καταστείλουν το κίνημα. Είναι από τις λίγες φορές που οι νέοι απομυθοποιούν την οικογένεια στη μικροαστική μορφή της, απαρνούνται τις πατροπαράδοτες αξίες και δεν δέχονται να υποδουλωθούν στην ασφυκτική εργασία.

Τέλη 1950. Η αστυνομία κλείνει την παράγκα, η νεολαία όμως βράζει, αναζητά τρόπους να καλύψει το κενό που αφήνει η απουσία της ανοιχτής πολιτικής δράσης, εξαιτίας της καταστολής. Η νεολαία στρέφεται στο εξωτερικό, δεν δέχεται να μείνει εγκλωβισμένη στους περιορισμούς του τόπου, ψάχνει για την πολιτιστική επανάσταση, τα κινήματα που θα μπορούσαν να γεννήσουν ιδέες. Η νεολαία ζητά να εκφραστεί. Ένας υπόγειος Tύπος αναδύεται έχοντας στόχο να αναλύσει τα πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα. Η κήρυξη της δικτατορίας φέρνει σκοτάδι, ενώ το κυνήγι των εκδοτών και η λογοκρισία δεν αργούν να έρθουν.

Τα απαγορευμένα βιβλία σκονίζονται στα πατάρια των βιβλιοπωλείων. Η πολιτιστική και πολιτική δραστηριότητα ακμάζει και πάλι μετά την αρχική περίοδο μιας κάποιας διανοητικής νηνεμίας. Αυτοσχέδια έντυπα με λίγα μονάχα αντίτυπα γυρίζουν από χέρι σε χέρι, ενώ καυτηριάζουν μέσα από πρωτόπυτα σκίτσα την εξουσία της χούντας. Fanzines όπως η Ανοιχτή Πόλη, ο Λωτός, το Πεζοδρόμιο πραγματεύονται στις σελίδες τους θέματα όπως ο ρατσισμός, ο μιλιταρισμός και ο σεξισμός. Το Ιδεοδρόμιο κυριαρχεί ανάμεσα στα εγχώρια fanzines. Οι αντάρτες, οι τσαμπουκάδες, οι μάγισσες φεμινίστριες, η αποποινικοποίηση της τρέλας, οι γκρούπις, τα αρώματα από την Ινδία, τα απελευθερωτικά μηνύματα.

Tα franzines, παίρνοντας αφορμή από τα κινήματα του Μάη του ’68 φέρνουν τους νέους σε επαφή με τις θεωρίες του Χέρμπερτ Μαρκούζε, του Αντόνιο Γκράμσι, του Γκυ Ντεμπόρ. Οι θεωρίες του Γκυ Ντεμπόρ στην “Κοινωνία του Θεάματος” προσπαθούν να περιγράψουν το πνεύμα εκμοντερνισμού της ιδιωτικής και δημόσιας σφαίρας της καθημερινότητας από τις οικονομικές δυνάμεις όπως αυτές μετασχηματίστηκαν στη μεταπολεμική Ευρώπη και γενικότερα στον δυτικό κόσμο. Ο Νικόλας Άσιμος, επηρεασμένος από τον Ντεμπόρ, ο οποίος εξαπολύει βέλη στο θέαμα με το οποίο η εξουσία υποτάσσει το λαό, κάνει τα “ΣΥΜΒΑΝΤΑ”, τα οποία είναι παραστάσεις του ιδίου με την ομάδα ΚΡΟΚ. Το ΚΡΟΚ θα δώσει ποιήματα, ντανταϊστικές μπροσούρες, τραγούδια, εικαστικά έργα, θεατρικές (καταστασιακές) παραστάσεις, συμβάντα, αλλά και μια σειρά από μουσικά συγκροτήματα (Exarchia Square Band, Κοιλοκέφαλος Πόνος, Εναπομείνατες, και άλλα βραχύβια σχήματα), που δημιουργούνται συνήθως, αλλά όχι πάντα, από τον Άσιμο.

Σημαντική μορφή που συσχετίζεται με το ΚΡΟΚ, είναι ο Ηλίας Πολίτης, ο πρώτος πληνθέτης, ο μεγάλος ντανταϊστής των Εξαρχείων, που μιλά για την Ροή (που ταυτίζει με την μεγάλη ενέργεια της ύπαρξης), για το χρέος να βγούμε από το κελί μας (ή το κλουβί μας), για την άρνηση των πάντων, την αυτογνωσία και την μετάβαση στην πραγματική ζωή. Δημιουργεί ιστορίες και σχέδια, και γράφει ποιήματα.

Στο χώρο της έβδομης τέχνης, υπάρχουν επίσης πολλοί δημιουργοί που αντιστέκονται σθεναρά στην τάση της μαζικής κουλτούρας. Ο καλλιτέχνης, αγνοώντας το εμπορικό κομμάτι και πέρα από το πλαίσιο του δήθεν επαγγελματισμού, γυρίζει την ταινία με ελάχιστο budget και καλύπτει μόνος του πολλές από τις δημιουργικές ειδικότητες που χρειάζονται. Κινηματογραφιστές όπως o L.Deluc, o G.Dulac, o J.Epstein, o L.Bunuel, o Man Ray, o P.Kubelka,o J.Mekas, o K.Auger, o S.Brauhage, o G.Markopoulos, η M.Duras, η L.Malvey και τόσοι άλλοι επικεντρώνονται σε άλλου είδους περιεχόμενο. Τα ρεύματα του underground μπορεί να μην έχουν κοινές ρίζες, έχουν όμως κοινό χαρακτήρα. Η αντικουλτούρα δεν υφίσταται σαν μόδα αλλά σαν πολιτιστική επανάσταση.