Λίγη ευγένεια για το “Sympathy For The Devil”

rollingstones

Είναι πραγματικά απορίας άξιο πως ένα τραγούδι που γράφτηκε το 1968 μπορεί να είναι τόσο διαχρονικό και τόσο υπέροχα και έξυπνα εκτελεσμένο, ώστε να σε κάνει να το επεξεργάζεσαι κάθε φορά που το ακούς. Ίσως να ανακαλύπτεις και καινούργια πράγματα, μικρά ή μεγάλα που μπορεί να μην είχες καταλάβει ή δεν είχες «πιάσει» με το πρώτο άκουσμά του. Κάτι τέτοιο κατάφερναν μέσα από τα κομμάτια τους πολλοί μουσικοί των προγενέστερων δεκαετιών όπως οι Pink Floyd, οι Doors, οι Led Zeppelin, οι Who, οι Jethro Tull, οι Beatles, οι Rolling Stones και πάει λέγοντας (δεν μπορώ να γράψω τους πάντες είναι τεράστια η λίστα). Να δημιουργήσουν δηλαδή κάποιο τραγούδι, κάποιο άλμπουμ, που όσα χρόνια και να περάσουν να είναι πάντα επίκαιρο, να συνάδει με την σημερινή εποχή είτε μουσικά είτε στιχουργικά. Και φυσικά να σε βάζει στο «τρυπάκι», όποτε το ακούς να βρίσκεις και νέα στοιχεία γι αυτό. Στοιχεία που του έδιναν μια άλλη όψη και έκρυβαν ένα άλλο νόημα.

Σταματώντας να σκεφτώ λίγο αυτά που γράφω και να βάλω σε μία τάξη τον ειρμό μου πέφτω πάνω σε νέες πληροφορίες, νέα σημεία, πολλά από τα οποία γνώριζα και πολλά από τα οποία είχα ξεχάσει. Ναι, περιμένετε να φτάσω στο προκείμενο και δικαιολογημένα. Αφού μου έχει πάρει αρκετά χρόνια για να καταλήξω αν είναι όντως το πιο αγαπημένο  μου κομμάτι από τους Rolling Stones (δεν είναι και εύκολο όταν υπάρχει ένα “Wild Horses”, ένα “Gimme Shelter”, ένα “You Can’t Always Get What You Want” και αρκετές ντουζίνες ακόμα), τελικά το άφησα κάπου εκεί ανάμεσα στα τοπ 5 μου και κατέληξα στο ότι είναι ένα από τα σημαντικότερα και πιο σημασιολογικά όλης της καριέρας τους. Και γιατί κάτι τέτοιες μέρες το 1968 έμπαιναν στα Olympic Sound Studiοs του Λονδίνου για να ξεκινήσουν την ηχογράφησή του. Που να ‘ξεραν τον ντόρο που θα δημιουργούνταν και τις αντιφατικές έννοιες που θα έδιναν πολλοί σε αυτό.

Πολλές ιστορίες έχουν ειπωθεί και έχουν γραφτεί για το “Sympathy For The Devil”. Η πιο χιλιοειπωμένη και πιο αφελής έλεγε ότι το τραγούδι που άνοιγε το άλμπουμ Beggars Banquet του 1968 είχε να κάνει με τον Σατανισμό, παίρνοντας και αφορμή από ορισμένες εμφανίσεις του Mick Jagger με διαβολικά τατουάζ στο σώμα του. Αρκετοί κατηγόρησαν τους Stones για λάτρεις του Εωσφόρου και πως με αυτό τον τρόπο ασκούν άσχημη επιρροή στους νέους. Ο ίδιος ο Jagger είχε δώσει πολλές φορές την δική του εξήγηση, λέγοντας ότι το κομμάτι αφορά στην σκοτεινή πλευρά του ανθρώπου και όχι τον Σατανισμό. Πράγματι, αν κάτσει κάποιος και το ακούσει προσεκτικά παραπάνω από μία φορά, θα καταλάβει περί τίνος πρόκειται. Θα κατανοήσει τον φιλοσοφικά σκεπτόμενο στίχο των Richards και Jagger και θα δώσει στο τραγούδι την μορφή που του πρέπει. Την μορφή για την οποία αποσκοπούσαν οι Rolling Stones όταν το έγραφαν.

Ο Jagger ερμηνεύει το “Sympathy For The Devil” σαν άλλος Διάβολος. Με μία τύπου αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, σα να μιλάει ο ίδιος ο Εωσφόρος αρχίζει το κομμάτι με τον στίχο “Please allow me to introduce myself, I’m a man of wealth and taste”. Με την εισαγωγή καταλαβαίνεις ότι πρόκειται για κάτι διαφορετικό. Ένα folk rock τραγούδι, το οποίο με την είσοδο οργάνων όπως οι μαράκες και τα conga drums παίρνει μία άλλη μορφή με περισσότερο ήχο samba. Η rhythm guitar απουσιάζει, ωστόσο το μπάσο, το πιάνο του Nicky Hopkins και τα υποστηρικτικά φωνητικά των Marianne Faithful και Anita Pallenberg σε βάζουν από την αρχή στο κλίμα του τραγουδιού και σε κάνουν να αναρωτιέσαι τι συμβαίνει στο background του. Επικρατεί χάος ή είναι κάτι που προσπαθούν επιτηδευμένα να το κάνουν οι Rolling Stones για να του δώσουν μία ακόμα μυστήρια και σκοτεινή πτυχή; Μάλλον το δεύτερο.

Σε δηλώσεις του ο Jagger είχε πει ότι η έμπνευση για το κομμάτι ήρθε από τον Μποντλέρ, καθώς και από το μυθιστόρημα, «The Master and Margarita»,  του Ρώσου συγγραφέα, Mikhail Bulgakov. «Μερικές φορές όταν κοιτάω τα βιβλία μου του Μποντλέρ, δεν μπορώ να το δω σε αυτά. Αλλά ήταν μία ιδέα που πήρα από ένα γαλλικό γραπτό. Και πήρα μερικές γραμμές και το επέκτεινα», είχε πει ο Jagger. Το μυθιστόρημα του Bulgakov απ’ την άλλη, ήταν δώρο της αγαπημένης του εκείνη την εποχή, Marianne Faithfull, και είχε άμεσες συνδέσεις με το κομμάτι, καθώς πραγματευόταν την μυθική επίσκεψη του «Βελζεβούλη», όπως λέει, στην Μόσχα την δεκαετία του 1930. Προχωρώντας κανείς στους στίχους θα δει την στιχουργική ευφυία και μαεστρία των Richards και Jagger, η οποία απεικονίζεται στις ιστορικές αναφορές που κάνουν σε κάθε σημείο του τραγουδιού.

Από τον στίχο που αναφέρεται στον Ιησού Χριστό (“And I was ’round when Jesus Christ Had his moment of doubt and pain”), αρχίζουμε και καταλαβαίνουμε ότι το κομμάτι θα καταπιαστεί με θέματα όχι εύκολα και ανοιχτά προς συζήτηση. Θηριωδίες, φρικαλεότητες,  τα άσχημα γενικά που έχει προκαλέσει ο ίδιος ο άνθρωπος παρουσιάζονται αριστουργηματικά και σε βάζουν σε σκέψεις, όλα υπό την οπτική γωνία του αφηγητή-Εωσφόρου-Jagger. “Made damn sure that Pilate washed his hands and sealed his fate”, λέει το τραγούδι για την περίοδο του θανάτου του Ιησού και συνεχίζει κάνοντας σαφείς αναφορές στην Ρωσική Επανάσταση του 1917 και την σφαγή της οικογένειας Romanov το 1918 (“I stuck around St. Petersburg when I saw it was a time for a change/Killed the Tsar and his ministers/Anastasia screamed in vain”).

Τα δεινά που η ίδια η ανθρωπότητα έχει προκαλέσει εξακολουθούν να απασχολούν τους Rolling Stones που κάνουν ένα μικρό πέρασμα και από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο λέγοντας, “I rode a tank, held a general’s rank when the blitzkrieg raged, and the bodies stank”, καθώς και τους ευρωπαϊκούς πολέμους στο όνομα της θρησκείας, κάτι που βλέπουμε στον χαρακτηριστικό στίχο, “I watched with glee while your kings and queens fought for ten decades for the Gods they made”. Και φτάνουν στην δολοφονία του Robert Kennedy στις 6 Ιουνίου του 1968, τραγουδώντας, “I shouted out ‘Who killed the Kennedys?'”, ένας στίχος που αρχικά έλεγε “I shouted out ‘Who killed Kennedy?'” και άλλαξε κατά την διάρκεια της ηχογράφησης για να εναρμονιστεί πλήρως με την τότε επικαιρότητα.

“Pleased to meet you, hope you guess my name, but what’s puzzling you is the nature of my game”, λέει ο αφηγητής-Εωσφόρος προσπαθώντας να καταδείξει ότι έρχεται σε διαφορετικές μορφές και όψεις και έχει σκοπό να κάνει τους ανθρώπους να μπουν σε πειρασμό για το κακό και όχι να κάνει ο ίδιος κακό. Όλο το “Sympathy For The Devil” διατρέχει ένα αίσθημα μπερδέματος, μιας μάχης ανάμεσα στο τι είναι καλό και τι όχι. “If you meet me, have some courtesy, have some sympathy, and some taste, use all your well-learned politesse, or I’ll lay your soul to waste”, συνεχίζει το κομμάτι με τον Jagger να λέει μεταξύ άλλων σε μία συνέντευξη στο Rolling Stone: «Είναι μία μεγάλη ιστορική φιγούρα. Είναι οι φιγούρες του καλού και του κακού. Έτσι είναι ένα απίστευτα μακρύ μονοπάτι μέσα από το οποίοπροσωποποιείται το κακό».

“Just as every cop is a criminal, and all you sinners, saints”, αναφέρεται στο κομμάτι σε έναν από τους πιο διαχρονικούς και σημαντικούς στίχους του τραγουδιού και γενικά στην ιστορία της ροκ, που δείχνει την φιλοσοφία του αφηγητή/Εωσφόρου, καθώς και την φιλοσοφία του ίδιου του Mick Jagger για την ζωή. Επίσης με τον στίχο “I laid traps for troubadours who got killed before they reach Bombay” κάνει σαφή αναφορά στους hippies που ταξίδεψαν στην Ινδία και που πολλοί από αυτούς σκοτώθηκαν ή έπεσαν θύματα ληστείας από λαθρέμπορους ναρκωτικών στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν. Το τραγούδι που αρχικά είχε τον τίτλο “The Devil Is My Name”, είναι ουσιαστικά μια σπουδή πάνω στην φρικαλεότητα του ανθρώπινου γένους, χρησιμοποιώντας τον Διάβολο ως προσωποποίηση του κακού και πως αυτό παρεισφρέει ανάμεσα στους ανθρώπους.

«Ήμασταν αθώα παιδιά και έλεγαν για μας, “είναι κακοί, είναι κακοί”. Πραγματικά, είμαι κακός; Έτσι αυτό σε κάνει να σκέφτεσαι το κακό… Τι είναι αυτό; Υπάρχουν μάγοι που νομίζουν ότι ενεργούμε ως άγνωστοι απεσταλμένοι του Εωσφόρου  και άλλου που νομίζουν ότι είμαστε ο Εωσφόρος. Ο οποιοσδήποτε είναι Εωσφόρος», είχε δηλώσει  το 1971 ο Keith Richards καταδεικνύοντας με αυτά τα λόγια την ουσία του “Sympathy For The Devil”. Το κακό βρίσκεται μέσα στον άνθρωπο και οι συνέπειες από το να το εκδηλώσει προς τα έξω μπορεί να είναι καταστροφικές. Όλες οι ιστορικές αναφορές στο κομμάτι αυτό δείχνουν. Μία συνεχής πάλη της ανθρωπότητας ανάμεσα στο καλό και το κακό. Η διαχρονικότητα και η σημασία του τραγουδιού είναι πλέον ξεκάθαρες.

Πολλά ακόμα ειπώθηκαν, λέχθηκαν γι αυτό. Ο Ζαν Λυκ Γκοντάρ απορροφήθηκε τόσο από το κομμάτι που άλλαξε την ονομασία ενός φιλμ του σε “Sympathy For The Devil”. Επίσης, κατά την διάρκεια της ηχογράφησης μία φωτιά κατέστρεψε όλο τον εξοπλισμό του συγκροτήματος, εκτός από τις κασέτες με το κομμάτι, ενώ στην συναυλία των Rolling Stones στο Altamond μία κοπέλα μαχαιρώθηκε την ώρα που παιζόταν το “Under My Thumb”. Πολλοί νόμισαν ότι ο θάνατος της κοπέλας συνέβη την ώρα που οι Stones εκτελούσαν το “Sympathy For The Devil”, κάνοντας διάφορους συνειρμούς με το μυαλό τους. Μπορώ να γράφω ώρες για το υπέροχο αυτό κομμάτι που δεν υστερεί σε τίποτα. Ένα κομμάτι να ακούσεις, να ευχαριστηθείς, να μελετήσεις. Ένα κομμάτι για να μάθεις. Ένα κομμάτι για την ιστορία και την ίδια την ανθρωπότητα. Άκουσέ το.