Η τέχνη της ανατροπής

τέχνη

Oι φίλοι μου που ζωγραφίζουν λένε ότι ζηλεύουν που μπορώ να εκφράζομαι με λόγια. Εγώ από την άλλη ζηλεύω την τέχνη του να δίνεις μορφή με δυο πινελιές σε αισθήματα και όνειρα. Ένα σύννεφο θολό, ένα μισοφέγγαρο, μια μπάλα, η βροχή και η ανθρώπινη φιγούρα που πορεύεται ανάμεσα στο ρεαλισμό και την ψευδαίσθηση. Οι σκέψεις των καλλιτεχνών δεν χρειάζονται ανάλυση, ο ρόλος τους αγγίζει τα όρια των συγκινήσεων μας. Το συναίσθημα, η φαντασία, η διάθεση για δημιουργία και η επικοινωνία είναι στοιχεία άμεσα συνδεδεμένα με την πορεία της ανθρώπινης σκέψης. Η τέχνη αναπαράγεται και εξαπλώνεται μέσα απ’ αυτά ενώ την ίδια ώρα συμβαδίζει με τις εικόνες του εκάστοτε δημιουργού. Δεν μπορεί εύκολα να οριστεί, χαρακτηρίζεται από υποκειμενικότητα και εκλαμβάνεται διαφορετικά από το πλήθος. Όσο οι ανθρώπινες σχέσεις και οι κοινωνίες εξελίσσονται, αλλάζει μορφές, άλλοτε συνάδει με την καθημερινότητα και άλλοτε βασιλεύει σαν ενιαία λαμπερή δημιουργία.

Η καλλιτεχνική δημιουργία μέσα στα χρόνια, όταν θέλησε να δώσει βήμα στην αλλαγή, πολλές φορές κατηγορήθηκε και χαρακτηρίστηκε “απρεπής”. Κανόνες στην έκφραση δεν γίνεται να μπουν, αν σκεφτεί κανείς πως ο εκάστοτε δημιουργός είναι διαφορετικός από τον άλλον. Ανέκαθεν βέβαια ως αποτέλεσμα του ανθρώπου, πορεύτηκε με τις κοινωνίες και με τα γεγονότα που τις διαμόρφωσαν. Τον 21ο αιώνα, με την εξέλιξη της τεχνολογίας αλλά και την κυριαρχία συστημάτων που έθεσαν στο επίκεντρο το χρήμα ως μέσο εξουσίας και ισχύος, τέθηκε το ερώτημα κατά πόσο η τέχνη διατηρεί την αυθεντικότητά της όταν ακολουθεί τους κανόνες της παραγωγής με στόχο το κέρδος. Με άλλα λόγια όταν το πνευματικό υλικό γίνεται προϊόν πλουτισμού και ο δημιουργός έμπορος και εργαζόμενος.

Αν στο μέλλον η τεχνητή νοημοσύνη επέμβει περαιτέρω στις ζωές των ανθρώπων, πιθανότατα και η τέχνη δεν θα αποτελέσει εξαίρεση. Ήδη υπολογιστικά προγράμματα συνθέτουν μουσική και δημιουργούν σχέδια, θέτοντας προβληματισμούς για το κατά πόσο η τεχνολογία επεμβαίνει στη δημιουργία ως προνόμιο του ανθρώπινου νου. Το σύστημα πολλές φορές για να συνεχίσει να υφίσταται θέλει να ελέγχει. Να τηρούνται οι κανόνες που αυτό επιβάλλει. Κάθε σύστημα αυταρχικό, ολοκληρωτικό σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, ακριβώς επειδή ξέρει πως καταπιέζει, τείνει να αφανίζει τον αντίλογο, να εμποδίζει την ελευθερία της έκφρασης, αυτή που θα ασκήσει κριτική και θα ξεσηκώσει.

Ως εκ τούτου, κάποιος που θέλει να φιμώσει τους καταπιεζόμενους, θα καταστείλει και οποιαδήποτε μορφή πνευματικής δημιουργίας που είναι αντίθετη σε αυτόν και κατά συνέπεια αποτελεί κίνδυνο. Είτε με τη γνωστή τακτική της λογοκρισίας, είτε με την προώθηση ενός εμπορευματοποιημένου τύπου που στην πραγματικότητα εκτοπίζει τον άνθρωπο θυσιάζοντας τον στο βωμό της αυξανόμενης παραγωγής. Κάπως έτσι, πρότυπα ρατσιστικά, ομοφοβικά και κατάλοιπα αστικά κερδίζουν ολοένα και περισσότερο έδαφος. Τίποτα τεχνητό, καμία μηχανή δεν θα αντικαταστήσει τη δημιουργία που παράγει η ανθρώπινη διανόηση. Η “τέχνη” του εκάστοτε συστήματος δεν μπορεί να πάρει τη θέση αυτής της ελεύθερης έκφρασης που αισθάνεται, βιώνει, αγαπά, πέφτει και ξανασηκώνεται, καλεί σε αφύπνιση. Όσο η φωνή των ανθρώπων που βλέπουν πέρα από τα δεδομένα αντηχεί, η φλόγα θα συνεχίσει να υπάρχει. Αισιοδοξώ πως η φωνή αυτή δεν θα χαθεί στην ιστορία, είτε είναι ένας ψίθυρος, είτε μια κραυγή, μια μοιραία σύγκρουση με το κατεστημένο. Είτε είναι μια πρόωρη σκέψη που θα ανθίσει, είτε η ίδια η πηγή της καλλιτεχνικής δημιουργίας.