Εντός ή εκτός Ευρωζώνης;

  • Του Χρήστου Τόλη

    Εντάξει. Τώρα μπορούμε ή μάλλον αναγκαζόμαστε να μιλήσουμε ανοιχτά. Οι περισσότεροι από εμάς που ψηφίσαμε ΣΥΡΙΖΑ στις προηγούμενες εκλογές έχουμε αρχίσει να λουζόμαστε με κρύο ιδρώτα. Κάποιοι το φοβόντουσαν από πριν, κάποιοι εξεπλάγησαν γνήσια. Ο αρχικός ενθουσιασμός δίνει τη θέση του σε κάτι άλλο, αλλά τι ακριβώς είναι αυτό; Απογοήτευση; Αμηχανία; Θυμός ίσως; Φυσικά, η πολιτική είναι εν πολλοίς μια διαχείριση προσδοκιών, αλλά δεν μπορεί να είναι και άμοιρη ιδεολογίας. Ένα καταρχήν σύστημα αξιών πρέπει να υφίσταται. Ναι μεν μπορεί να υπάρξουν αποκλίσεις και συμβιβασμοί αλλά όταν τα βασικά πιστεύω ενός πολιτικού φορέα όταν ανέρχεται στην εξουσία βρίσκονται σε διάσταση με τις κυβερνητικές αποφάσεις τα πράγματα σκουραίνουν. Παρόλα αυτά, πρωτού στείλουμε στην πυρά τους διαπραγματευτές μας ας προσπαθήσουμε να αναλύσουμε λίγο την κατάσταση.

    Η Ελλάδα είναι σίγουρα ένας τόπος αντιθέσεων αλλά η νέα “Ελληνική τραγωδία” έχει εξελιχθεί μέσα από ένα συνδυασμό δυνάμεων που μας ταλανίζουν τα τελευταία χρόνια της κρίσης και ωθούν προς το ίδιο αποτέλεσμα. Από την μια έχουμε μια οικονομία που υπήρξε πάντοτε υπανάπτυκτη και με χαμηλό τεχνολογικό υπόβαθρο, ρημαγμένη από κακούς (και κακοπροέραιτους…) επιχειρηματίες, διεφθαρμένους πολιτικούς, ανεύθυνους συνδικαλιστές και τεράστιο δανεισμό. Σε αυτό προστίθεται μια τυπικά Νοτιοευρωπαϊκή νοοτροπία και φυσικά προκύπτει ένα οικονομικό περιβάλλον μη ευέλικτο, με λίγες ευκαιρίες, υψηλά κόστη και τεράστια αδυναμία εισόδου για τις επιχειρήσεις, ντόπιες και ξένες, σχεδόν σε κάθε οικονομικό τομέα. Σε επιστέγασμα όλων αυτών, τα μέτρα λιτότητας των ΕΕ/ΕΚΤ/ΔΝΤ αν και περιόρισαν τα δημοσιονομικά ελλείματα βάλτωσαν την οικονομία, έφεραν τρομακτικές απώλειες σε θέσεις εργασίας και κατά κεφαλήν εισόδημα και στην πραγματικότητα δεν είχαν κανένα μετρήσιμο αναπτυξιακό αποτέλεσμα.

    Έτσι, δεν είναι περίεργο που οι Έλληνες στις τελευταίες εκλογές ψήφισαν όπως ψήφισαν και αποδοκίμασαν μαζικά την απελθούσα κυβέρνηση. Εννοείται πως αυτή η πολιτική επιλογή βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στις υποσχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ να ανατρέψει τα μέτρα λιτότητας “εν μια νυκτί”. Αυτό το γεγονός όμως, βάρυνε αποφασιστικά και την νέα κυβέρνηση και μάλιστα σε ένα πολύ σφιχτό χρονικά πλαίσιο διαπραγματεύσεων. Στην αρχή φάνηκε πως η ΕΕ παρά τις αντιρρήσεις της κραταίας Γερμανίας, ήταν πρόθυμη να κάνει ορισμένες παραχωρήσεις. Άρχισαν οι εξαγγελίες για νομοσχέδια που θα πραγματοποιούσαν τις προεκλογικές δεσμεύσεις και η κοινή γνώμη φαινόταν συνεπαρμένη από τους νέους αστέρες της πολιτικής ζωής. Όσο περνούσαν όμως οι μέρες, η κυβέρνηση άρχισε να στρογγυλεύει τα λόγια της. Οι αναφορές σε μονομερείς ενέργειες εξαφανίστηκαν και στους πολίτες ειπώθηκε πως οι μεταρρυθμίσεις θα έπρεπε να περιμένουν λίγο. Το κλίμα σφράγισε η συμφωνίας της προηγούμενη Παρασκευής που παρουσιάστηκε φυσικά και από τις δύο πλευρές ως επικράτηση.

    Για τους αριστερούς αυτό δεν αποτέλεσε θρίαμβο. Η τρόικα μετονομάστηκε σε “θεσμούς”, το μισητό μνημόνιο σε “συμφωνία γέφυρα”. Το δίχως άλλο θα μετονομαστεί και ότι ακόμη κάνεις τις τρίχες των Ελλήνων να σηκώνονται στο άκουσμα του. Κέρδισε λοιπόν τίποτα η Ελλάδα από την διαπραγμάτευση. Η αντιπολίτευση θα πει όχι. Αλλά μήπως η ερώτηση μας δεν τίθεται σωστά; Είχε άραγε αυτή η κυβέρνηση τη “νομιμοποίηση” να τραβήξει την χώρα από το μνημόνιο με κάθε κόστος; Με δεδομένο πως στις περισσότερες δημοσκοπήσεις – αλλά και με βάση τις προεκλογικές εξαγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ – φαίνεται ότι οι Έλληνες ψηφίζουν υπερ του Ευρώ, θεωρώ πως η απάντηση είναι όχι. Παρά τις εσωτερικές διαφωνίες, η Ελληνική πλευρά δεν θα μπορούσε να ρίξει τις διαπραγματεύσεις στα βράχια. Οι ίδιοι οι Έλληνες δείχνουν να μην το ήθελαν. Ας μην ξεχνάμε ότι οι ψηφοφόροι στράθηκαν μαζικά προς τον ΣΥΡΙΖΑ μόλις εγκατέλειψε την ρητορική για πιθανή έξοδο από την ευρωζώνη. Ακόμα και κατά την διαπραγμάτευση υπήρξαν πολλές φωνές μέσα στη χώρα που έκαναν εκκλήσεις στην κυβέρνηση να μην τραβήξει τα άκρα. Έτσι οι διαπραγματευτές δεν είχαν και πολλές επιλογές.

    Παρόλα αυτά, το πρόβλημα είναι πως υπάρχει παράλληλα σε κάποιους (τους πιο παλιούς υποστηρικτές του ΣΥΡΙΖΑ) μια αίσθηση πως η υποχώρηση ήρθε πιο εύκολα και πιο νωρίς από ότι θα θέλαμε. Για τους Κεντροευρωπαίους απλώς ήρθαμε στα σύγκαλα μας, αλλά για τους γνήσιους αριστερούς, αυτό το φαινομενικά αναπόφευκτο αποτέλεσμα σημαίνει πως η κυβέρνηση, σαν τους προκατόχους της, υπήρξε απρόθυμη να το παλέψει και προτίμησε το πολιτικά ασφαλές λιμάνι του Ευρώ από τα θολά νερά της Δραχμής. Ήταν μια ήττα πιο διαχειρίσιμη από μια ηρωϊκή έξοδο. Παρόλα αυτά, η θέση του Πρωθυπουργού σίγουρα θα αποδυναμώθει από αυτό το εσωτερικό μέτωπο αν και προς το παρόν φαίνεται αδιαμφισβήτητος στον άμβωνα.

    Τελειώνουν όλα πριν αρχίσουν λοιπόν για τη μόνη αριστερή κυβέρνηση στην Ευρώπη; Δεν υπάρχει πια πολιτικό κεφάλαιο για ανάλωση; Δεν θα συμφωνήσω. Αν η κυβέρνηση μπορέσει να βρει τους τρόπους να προωθήσει κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές σταδιακά αλλά αποφασιστικά, υπάρχει ακόμη περιθώριο για θαύματα. Ναι μεν η λιτότητα σίγουρα δεν τελείωσε αλλά πολλά μπορούν να γίνουν έστω και χωρίς τσακωμούς με την ΕΕ. Ας μην ξεχνάμε πως η παγκόσμια πολιτική ατζέντα αλλάζει και υφίστανται ευκαιρίες για τους διορατικούς. Η Γερμανία δεν θα κατέχει για πάντα την ηγετική θέση στην Ευρωζώνη και οι κλυδωνισμοί σε διάφορες χώρες αρχίζουν και αποκτούν δυναμική. Η Ισπανία μπορεί να είναι η επόμενη περίπτωση. Η Γαλλία μπορεί να ακολουθήσει μετά. Το σίγουρο είναι πως η κυβέρνηση έχει ένα πολύ δύσκολο έργο. Μπορεί όμως να αρχίσει από τα αυτονόητα, π.χ. από μια προσπάθεια ελάττωσης της πολιτικής διαφθοράς και ένα πιο δίκαιο φορολογικό σύστημα. Μπορεί να ξοδέψει κάποια λίγα στο κοινωνικό κράτος, κερδίζοντας τα π.χ. από αμυντικές δαπάνες.

    Αν φτάσουμε βέβαια στο μη περαιτέρω και η στάση της ΕΕ σκληρύνει κι άλλο, τότε ίσως η μόνη μας επιλογή θα είναι ένα δημοψήφισμα. Δεν θα είναι εύκολο αλλά είναι σε τελική ανάλυση είναι ότι πιο δημοκρατικό μπορεί να γίνει. Ας πάρουμε όλοι τις τύχες μας στα χέρια μας.

  • Should Greece leave the Eurozone?

     

    Alright. Now we can, or rather have to get this thing out in the open. Quite a few of us, the people who voted for Syriza in the last elections that is, are starting to get chills down their spine. Some were already weary of this some time before, some seem as though the are genuinely surprised. The initial excitement is slowly giving way, but to what exactly? Disappointment? Uneasiness? Anger maybe? Of course, politics, regardless of the practitioner is partly an exercise in expectation management. However, it is about ideas also. It is also about a having belief system in the first place. Yes, deviations will occur and compromises will be struck, but if the main core of a political party’s values is at odds with the actions it takes when in power then it is just a matter of time before things get ugly. Nevertheless, before we disperse with our negotiators’, let’s scrutinize things a bit more.

    Greece is certainly a place where contradictions thrive, but the modern “greek tragedy” is a beast nurtured by the combination of more than forces at play during the last few years. Forces that push towards the same end. On the one hand, you have an economy which was always on the under-developed, low-tech side of things, riddled with crooked entrepreneurs, political corruption, irresponsible union leaders and last but no least an explosive debt due to years of heavy leveraging. Combine this with a rather typical Southern European style of doing business and you a get a very inflexible, low opportunity, high cost environment with huge barriers to entry in almost every aspect of economic life. Now, on top of that, the EU/IMF austerity policy although effective in managing the budgetary deficit, created an economic meltdown, huge loss of jobs and a drastic decline in per capita income were incurred and most importantly, there was no clear cut gain anywhere to be seen.

    So it is no wonder that the Greeks, in the last elections, finally repelled the previous government and made them into scape goats. Obviously this a political choice, based largely on Syriza’s bold promise to overturn the austerity policies “overnight” even. Of course, this put a huge pressure on the newly elected government and in a very constrained time frame too. At first, it seemed that the EU despite strong opposition by its de facto administrator, Germany, was prepared to allow the Greek government some leeway. Talks of realizing the pre-election promises with regards to reverting some of the most unpopular austerity measures began and public opinion seemed captivated with this team of young politicians who thrust themselves in the negotiations with what looked like true star quality. But then, as days went by, the government’s stance seemed to become more rounded at the edges. References to unilateral actions in fiscal matters began to disappear from the negotiations agenda and statements to the media. The public were told that these reforms would have to “wait a bit”. And then came the so called agreement reached in last Friday’s Eurogroup, a agreement that both sides duly presented as a victory.

    Now, for Greek left wingers this is a far from a triumph as could be. Yes, the troika is now termed “EU institutions” and the much despised MOU has simply been renamed into “agreement”. No doubt, new terms will be coined for all the things, whose mere mention will raise the hair on the back of Greek voters. So, did the greek government gain anything from this negotiation? The naysayers and the conservatives will obviously say it didn’t. But, is it likely that we are asking the wrong question? Was this government really entitled to pull the country out of the MOU and the finance agreements at any cost? Granted that numerous polls – not to mention the elections themselves – show that Greeks still think that they are better of staying in the Eurozone, I believe the answer is no. Political discords or not, the negotiations could not have been steered aground by the Greek side. There is a staggering majority of people in Greece who did not want this. National pride spikes set aside, most of the voters only voted for Syriza after the party complied with the general consensus of not quitting the Euro. Let’s not forget that there was even a group of Greek politicians and intellectuals who prompted the government to go no further down the path of confrontation with the EU. And that meat that the negotiators found themselves between a rock and a hard place pretty quickly.

    However, the problem is the underlying sentiment (at least for those who are not new in the ranks of SYRIZA…) that this retreat came a bit too easily and a bit too quickly. For Central Europeans, the Greek government simply came to its senses, but for the SYRIZA die-hards this seemingly inescapable outcome could mean that along the line of its predecessors, this cabinet was too unwilling to fight it out, preferring the political safe haven of the Euro against the muddy waters of a return to the Drachma. All in all, this defeat was easier to manage than a heroic exit. Nevertheless, this will certainly weaken the position of the Prime Minister, Mr. Tsipras, alhtough for now he seems invincible at the pulpit.

    So is it all over before it begins, for what is probably Europe’s only left wing government? Is there no more political capital to be (wisely) spent? I beg to differ. If only this cabinet can find the ways to promote social change in a gradual, but decisive manner, there is still room for a miracle. Yes, austerity is far from behind us, but there is much that can be done without bringing our relationship with the EU to a grinding halt. Let’s not forget also that the global political agenda is changing and those who play it smart can hope to take advantage. Germany will not be the absolute ruler forever as tensions rise in many countries and political upheaval forces some of the austerity proponents to take (small alas) steps back. Spain could be next. France might follow. The Greek government has its work cut out and it is no easy task. A decline in state corruption levels and a better taxation system would be a good place to start. A little bit of social spending wouldn’t hurt either, even if it means taking the money out of the defense budget for instance. And if comes to nought, because of an all out negativity from Brussels, then the people must be asked to decide, through a referendum. It won’t be a walk in the park, but ultimately it is Democracy’s last resort…