“Πορτραίτο δρόμου” από τον Geurgoi Pinkhassov

Του Χρήστου Τόλη 

Στην προηγούμενη συνάντηση μας μιλήσαμε για μια έντονα στυλιζαρισμένη εικόνα (το διάσημο πορτραίτο της Gloria Swanson από τον Edward Steichen). Αυτή τη φορά θα σταθούμε σε μια εικόνα που αποτελεί ένα “πορτραίτο δρόμου”, μια λήψη που επίσης είχε ως επίκεντρο της μια γυναίκα αλλά χωρίς εκείνη να το γνωρίζει. Μια λήψη ενός από τους μεγάλους τεχνίτες του φωτορεπορτάζ, τον Ρώσο φωτογράφο Geurgoi Pinkhassov.

Ο Pinkhassov γεννήθηκε στην πάλαι ποτέ Σοβιετική ένωση το 1952, Σπούδασε κινηματογράφο στη Μόσχα και το 1978 του εκχωρήθηκε από το καθεστώς το “special artist status”, που του έδινε τη δυνατότητα να ταξιδεύει και να δουλεύει στο εξωτερικό. Το στυλ του, βαθιά κινηματογραφικό, τράβηξε την προσοχή του Andrey Tarkovsky που του ζήτησε να εργαστεί στο πλατώ του αριστουργηματικού Stalker. Από το 1988 και μετά μετακόμισε στο Παρίσι και ξεκίνησε τη συνεργασία του με το Magnum, το θρυλικό φωτογραφικό πρακτορείο που είχαν ιδρύσει από το 1947 o “πατέρας” της φωτογραφίας δρόμου Henri-Cartier Bresson και ο πασίγνωστος πολεμικός φωτορεπόρτερ Robert Cappa μαζί με μερικούς ακόμη πρωτοπόρους της εποχής.

Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος του τρόπου με τον οποίο οι φωτογράφοι του Magnum αντιμετωπίζουν τα τεκταινόμενα ανά τον κόσμο, ο Pinkhassov γρήγορα δημιουργεί ένα φωτογραφικό στίγμα που συνδυάζει την αμεσότητα του φωτορεπόρτερ με την δημιουργική και την υψηλή αισθητική ενός εικαστικού καλλιτέχνη. Δεν αρκείται στο να τεκμηριώσει με τις εικόνες του τα γεγονότα. Προχωρά ένα βήμα παραπέρα και μέσα από την απαράμιλλη τεχνική του στον χειρισμό τους φυσικού φωτός αλλά και την δυναμική του αντίθεση στους καθιερωμένους κανόνες της σύνθεσης παράγει εικόνες που ξαφνιάζουν και συγκινούν. Ταξιδεύει πολύ και καταγράφει με τον φακό του στιγμιότυπα της καθημερινής ζωής αλλά και μεγάλα γεγονότα σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη. Σχεδόν πάντα χωρίς φωτογραφικά “τρικ”, με μια μόνη μηχανή και ένα μόνο φακό, καδράρει τολμηρά, εισβάλλει στους δημόσιους χώρους, κοιτάει πίσω από τζάμια, εξερευνεί τις σκιές, τις αντανακλάσεις, παίζει με τις γωνίες, γίνεται ένα κινούμενο παρατηρητήριο που προσθαφαιρεί στοιχεία στις λήψεις του πλησιάζοντας το λανθάνων νόημα, την κρυμμένη διάθεση που ενυπάρχει στα περιβάλλοντα που επισκέπτεται.

Η εικόνα που έχω επιλέξει είναι από το 1997 και έχει τραβηχεί στο Παρισινό Μετρό. Ο Pinkhassov αγάπησε ιδιαίτερα τους σταθμούς των υπογείων αστικών σιδηροδρόμων, τις αποβάθρες και τα σκάλες τους, τα στριμωγμένα εσωτερικά των τραίνων και προπαντώς τους ανθρώπους τους. Στη συγκεκριμένη λήψη δεν μπορούμε παρά να θαυμάσουμε την εξαιρετική αίσθηση της κατάλληλης “στιγμής”, το timing όπως λέμε του φωτογράφου. Κάνει την λήψη ακριβώς όταν οι φυσικές σκιές έχουν καλύψει ακριβώς όσο πρέπει από το πρόσωπο της άγνωστης γυναίκας ώστε να επιτείνουν το μυστηριώδες της παρουσίας της και να μας αποκαλύψουν με μοναδική ένταση τα χείλης της. Δεν μπαίνει στο κόπο να “ισιώσει” τον ορίζοντα της φωτογραφίας, δίνοντας μας μια εικόνα που σφύζει από αυθορμητισμό και φυσικότητα, όσο απόκοσμες κι αν είναι οι μορφές μέσα της. Οι δύο άνθρωποι που πλαισιώνουν την άγνωστη δημιουργούν ένα τέλειο “σφιχτό” κάδρο που δεν αφήνει το μάτι να χαλαρώσει και να περιπλανηθεί άσκοπα. Το ζεστό απογευματινό φως είναι απλά το αποκορύφωμα αυτής της εκπληκτικής εικόνας.

Μέσα από τέτοιες λήψεις μας αποκαλύπτεται η πραγματική μαγεία της φωτογραφίας δρόμου, μιας πρακτικής που απαιτεί από τον φωτογράφο ένα συνδυασμό πολλών αρετών. Ετοιμότητα, πρωτοτυπία, συνεχή εξάσκηση, ακόμα και θάρρος (ή θράσος…) για να αντιμετωπίσει τις αντιδράσεις και τις καταστάσεις που προκύπτουν έξω από το προστατευμένο περιβάλλον του στούντιο. Με εικόνες σαν αυτή για ανταμοιβή όμως…