H ιδέα του Anti-factory

1

Τα τελευταία χρόνια διανύουμε μια περίοδο οξυμένης οικονομικής κρίσης η οποία με τη σειρά της έχει συμβάλλει στη δημιουργία μιας διευρυμένης κρίσης θεσμών και αξιών. Ωστόσο, οι δυσμενείς αυτές συνθήκες έχουν φέρει στο προσκήνιο μια ιδιαίτερα ισχυρή αξία που πάντα υπήρχε και πάντα θα υπάρχει όσο ο άνθρωπος παλεύει για την αυτονομία του. Η αξία αυτή είναι η συλλογικότητα. Αντίθετα το κέρδος καθεαυτό, αν το δούμε από την ηθική του προσέγγιση, δεν έχει καμία αξία γιατί είναι ανταγωνιστικό, ενώ η αλληλεγγύη και η συλλογικότητα είναι ενωτικές. Κανένα κέρδος και καμία ατομική επιδίωξη ποτέ δεν νίκησε διαχρονικά, την οικουμενική ανάγκη των ανθρώπων να ζουν σαν συλλογικότητες, σαν ομάδες. Οφείλουμε λοιπόν να αναδιαμορφώσουμε την ζωή μας βασισμένοι στην συλλογικότητα. Η αλλαγή αυτή πρέπει να είναι πολιτική, κοινωνική και αισθητική. Οι μεγαλύτερες και πιο αληθινές αλλαγές είναι αυτές που εκκινούν από το μέρος και καταλήγουν στο όλον.

Σήμερα δράσεις συλλογικότητας αρχίζουν και γίνονται εμφανείς σε πολλά μέρη του κόσμου και απο πολλες διαφορετικές ομάδες. Ισχυρά ειναι τα παραδείγματα της ΒΙΟΜΕταλ στην Ελλάδα οπως και της ΕΡΤ. Ακόμη βλέπουμε φαινόμενα όπως αυτόνομα χωριά ανα την χώρα αλλά και συλλογικότητες ανεξαρτήτων επιστημονικών ομάδων που προσπαθούν να αναπτύξουν τις δράσεις τους βασισμένες στους δικούς τους πόρους. Παραδείγματα ισχυρά υπάρχουν και ανά τον κόσμο όπως το χωριό της Μαριναλέδα στην Ανδαλουσία, η αυτοδιαχειριζόμενη εταιρία της MONDRAGON, το αυτόνομο χωριό της Δανίας FREETOWN CHRISTIANIA αλλά και ο ανεξάρτητος κουρδικός πληθυσμός PKK που πολεμά για την δημοκρατική ανεξάρτητη αυτονομία του στην δύσκολη ζώνη της Μέσης Ανατολής.

Η λίστα είναι πολύ μεγάλη και με πολλά άλλα ισχυρά παραδείγματα. Το κοινό όλων αυτών των ομάδων είναι η ανάγκη για εξασφάλιση του αγαθού της εργασίας σε ίσες και ανθρώπινες συνθήκες και η ικανοποίηση που λαμβάνουν μέσα απο αυτήν, είναι ο αγώνας επιβίωσης έξω απο το υπάρχον σύστημα που τους έχει αποβάλλει. Είναι αυτή η ανάγκη της αυτονομίας στην οποία ο Καστοριάδης αφιέρωσε την ζωή του και την αναφέρει στην ‘Φαντασιακή αυτοθέσμιση της κοινωνίας’.

 

2

 

 

Στα πλαίσια αυτών των διαπιστώσεων έχει εξαιρετική σημασία η ιδέα του Anti-factory.

Το έργο με τίτλο Anti-Factory είναι ένα αρχιτεκτονικό πόνημα του νεαρού αρχιτέκτονα Αδάμ Αδαμόπουλου που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια διπλωματικής του εργασίας στο Πανεπιστήμιο του Plymouth της Μεγάλης Βρετανίας. Ο ίδιος πιστεύει σε μια ισχυρή και ενωμένη εργατική τάξη που θα μπορεί να αντιταχθεί σε οποιαδήποτε εξωτερική αρχή, αμφισβητώντας την ιδέα ότι η ιδιοκτησία είναι ένα δικαίωμα που προορίζεται για τους λίγους.

Όπως επισημαίνει ο Αδάμ, “Αν μελετήσουμε την έννοια της εργασίας θα δούμε ότι είναι αυτή που επέτρεψε στην ανθρωπότητα από την πρώιμη κατάσταση της να διερευνήσει περαιτέρω το ανθρώπινο δυναμικό, και παρουσιάζεται ως πιθανό εργαλείο για την επίτευξη της δημοκρατίας. Στο παρελθόν η εργασία έχει υπηρετήσει σκοπούς Δημοκρατίας αλλα και τυραννίας. Σήμερα, η ιδέα της εργασίας έχει χάσει ολοκληρωτικά την αρετή της. Οι εργαζόμενοι εργάζονται για να γεμίσουν τις τσέπες των εργοδοτών τους με χρυσό, και σε αντάλλαγμα, παίρνουν την διατήρηση της θέσης εργασίας τους για τουλάχιστον άλλη μια μέρα. Η εργασία όμως, θα πρέπει να προσφέρει ικανοποίηση στους εργάτες αλλά και να την αποδίδει πίσω στην κοινωνία με κάθε δυνατό τρόπο”.

Η πρόταση λοιπόν αυτού του πονήματος περιστρέφεται γύρω από την εύρεση τρόπων για τον εκδημοκρατισμό της αρχιτεκτονικής μαζί με πολλούς ακόμα τομείς με απώτερο σκοπό να αποτελέσει ένα παράδειγμα για τον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας, εάν αυτό είναι δυνατόν. Η αμφισβήτηση των στερεοτύπων, και η έννοια της κοινής ιδιοκτησίας και της εξουσίας, είναι πυλώνες στους οποίους αυτή η συνομιλία είναι χτισμένη επάνω.

Πιο συγκεκριμένα, προτείνεται η δημιουργία ενός «εργοστασίου» παραγωγής μηλίτη. Η προσπάθεια αυτού του προτεινόμενου εργοστασίου στην πόλη Τσέσιν της Πολωνίας έχει ως στόχο το σπάσιμο της ισχυρής ιδιωτικότητας του παρακείμενου ιδιωτικού ζυθοποιείου,προσπαθώντας να βρεί ενα τρόπο εισχώρησης στον ιδιωτικό αυτό χώρο ώστε να δοκιμάσει να φέρει εις πέρας κάποιες απο τις ιδέες που αναφερθήκαμε ανωτέρω. Ο τελικός στόχος λοιπόν, δεν είναι να προτείνει ένα ολοκληρωτικό μοντέλο της κοινωνίας που θα λειτουργεί μεμονωμένα, αλλά ενα μοντέλο που θα αναγνωρίζει τα κενά και τις ρωγμές του καπιταλιστικού συστήματος και θα τα αντιμετωπίζει ως παράθυρα ευκαιρίας για την επίτευξη νέων πιο δημοκρατικών δράσεων.

 

3

 

Πρακτικά το ΑNTI-FACTORY ειναι μια προσπάθεια αναβάθμισης της βιομηχανικής παραγωγής κάνοντας την, πιο εμφανή στην κοινωνία και ενα πιο βιώσιμο, οικολογικό και προσφιλή οργανισμό για την πόλη. Προτείνει την χρήση εργοστασιακών χώρων, είτε σε χρήση είτε οχι, με σκοπό την εκμετάλλευση της υπάρχουσας ενέργειας και υποδομής ώστε να δημιουργηθεί τελικά ενας αυτόνομος εναλλακτικός συλλογικός οργανισμός.

 

4

 

Το νέο εργοστάσιο λοιπόν παραγωγής μιλήτη λειτουργεί ως “παράσιτο” για το τρέχον εργοστάσιο ζυθοποιίας, με τη λήψη διαφόρων υφιστάμενων πόρων και την ανακύκλωση τους για δικό του όφελος. Το ιδεολογικό υπόβαθρο πίσω από αυτή την πορεία δράσης δεν είναι μόνο να δώσει πίσω στο εργοστάσιο και τους εργαζόμενους κάποιο όφελος, αλλά και να εναντιωθεί στο καπιταλιστικό σύστημα δημιουργώντας ένα νέο εσωτερικό θεσμικό πλαίσιο και ηθικά αυτόνομο. Άρα η ιδέα του ANTI-FACTORY λειτουργεί και ως προπύργιο των εργαζομένων στον αγώνα για την εξασφάλιση των δικαιωμάτων τους στην εργασία αλλά και στο ευ-ζήν.

5

6

 

Για την πραγμάτωση αυτού του σχεδίου ειναι πολύ σημαντικό το κομμάτι της δημόσιας επέμβασης και πρωτοβουλίας. Ετσι λοιπόν το μοντέλο αυτο προτείνει την παραγωγή μηλόδεντρων που θα λειτουργήσει ως ζώνη επικοινωνίας μεταξύ της πόλης και του εργοστασίου. Μέσω της βοήθειας των πολιτών στην φύτευση και φροντίδα των δέντρων αυτών δημιουργείται μια σχέση εμπιστοσύνης και μια αίσθηση κοινής ιδιοκτησίας αφού τα δέντρα πλέον και η παραγωγή κατα κάποιο τρόπο περνούν στα χέρια των πολιτών. Αυτά τα μήλα που θα παραχθούν λοιπόν θα ενισχύσουν την παραγωγή μιλήτη του νέου συλλογικού εργοστασίου.

7

 

8

 

Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο αυτού του συλλογικού εργοστασίου είναι η εκπαίδευση και η δημιουργία κοινωνικής συνείδησης και συνύπαρξης. Για αυτό προτείνει το συνδυασμό εργασίας, εκπαίδευσης, διασκέδασης και παιχνιδιού. Επιπλέον, προβάλλει την δυνατότητα δημιουργίας ενος περιβάλλοντος που θα έχει την ικανότητα να είναι ένας χώρος που ολόκληρη η οικογένεια και τα παιδιά θα μπορούν να περνούν την ώρα τους σε αυτό. Στο παρακάτω γράφημα μπορείτε να δείτε μια προτεινόμενη ιδέα συνύπαρξης παιχνιδιού και παραγωγικής-εκπαιδευτικής διαδικασίας.

 

9

 

 

 

Ανακεφαλαιώνοντας η ιδέα του ANTI-FACTORY είναι μια προσπάθεια δημιουργίας μιας πολεοδομικής πρότασης με κοινωνικές και οικονομικές προεκτάσεις που σκοπό έχει να αναδείξει την συλλογική δράση, τις άμεσα διαθέσιμες αλλα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κυρίως την δυναμική της εργατικής τάξης. Αυτό που προτείνει είναι ένα μοντέλο βασισμένο στην αλληλεγγύη, στην εργατικότητα και τον συμβιωτικό τρόπο ζωής, στρέφοντάς μας ξανά στον πρωτογενή τομέα παραγωγής. Μέσω αυτού μπορεί να επιτευχθεί η δυνατότητα εργασίας για όλους καθώς και μια πιο δημοκρατικής λειτουργία της πόλης αλλά και της κοινωνίας κατ’ επέκταση.

 

10

Στο παρακάτω γράφημα μπορείτε να δείτε της φάσεις επίτευξης του μοντέλου ANTI-FACTORY

11