Βία: Το καταφύγιο της ανικανότητας

Η βία δεν έχει όνομα, ηλικία ή χρώμα. Δεν έχει συγκεκριμένη διάρκεια, ούτε σύνορα. Μπορεί να πάρει διάφορες μορφές και να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους. Να είναι λεκτική, οικονομική, συναισθηματική, σεξουαλική αλλά πάντα το αποτέλεσμα είναι ένα, ο πόνος.

2 Οκτωβρίου: Διεθνής Ημέρα κατά της Βίας. Καθιερώθηκε στις 15 Ιουνίου 2007 με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Ο.Η.Ε. Στην πραγματικότητα είναι η ημερομηνία γέννησης του Μαχάτμα Γκάντι (1869),  ενός Ινδού πολιτικού που οδήγησε την Ινδία στην ανεξαρτητοποίησή της. Πρόκειται για έναν αληθινό επαναστάτη και εμπνευστή της παθητικής μεθόδου αντίστασης χωρίς τη χρήση βίας έναντι των καταπιεστών. Ο ίδιος έμεινε πιστός στη θεωρία του ακόμη και κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Θεωρούσε παράλογο να χρησιμοποιεί κανείς τη βία για να επιτευχθεί μια ειρηνική κοινωνία και έλεγε:

«Η μη βία είναι  ανώτερη από τη βία και η συγχώρεση είναι πιο γενναία από την τιμωρία. Είναι το στολίδι του στρατιώτη»

Η διδασκαλία του επηρέασε το διεθνές κίνημα για την ειρήνη και μαζί με τον ασκητικό βίο του συνέτειναν στο να καταστεί παγκόσμιο σύμβολο και ορόσημο της φιλοσοφικής και κοινωνικοπολιτικής διανόησης του 20ού αιώνα.

Για τον Tenzin Gyatso, τον 14ο Δαλάι Λάμα που βραβεύτηκε με το Νόμπελ Ειρήνης στις 10 Δεκέμβρη του 1989, ο καλύτερος τρόπος για να λύνουμε τα προβλήματα είναι μέσω της ανθρώπινης κατανόησης, του αμοιβαίου σεβασμού και όχι η βία. Σε ομιλία του υποστήριξε πως:

«Υπάρχουν πολλά διαφορετικά επίπεδα βίας και μη βίας. Με βάση την εξωτερική δράση είναι δύσκολο να ξεχωρίσουμε αν μια πράξη είναι βίαιη ή μη βίαιη. Αυτό εξαρτάται βασικά από το κίνητρο πίσω από την πράξη… Αν το δούμε πρακτικά, μέσω της βίας μπορούμε να επιτύχουμε κάτι, αλλά εις βάρος της ευημερίας κάποιου άλλου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, παρ’ ότι μπορεί να λύνουμε ένα πρόβλημα, ταυτοχρόνως δημιουργούμε ένα νέο πρόβλημα. Ο καλύτερος τρόπος για να λύνουμε τα προβλήματα είναι μέσω της ανθρώπινης κατανόησης, του αμοιβαίου σεβασμού…»

Το πρόσωπο της βίας σήμερα

Σήμερα όμως η πραγματικότητα απέχει πολύ από τις θεωρίες αυτές και η βία μοιάζει ως κάτι το αναπόφευκτο. Ένα απλό search στο google γράφοντας τη λέξη βία είναι αρκετό για να καταλάβουμε πως η βία είναι παντού. Βία κατά το πέρασμα του χρόνου, βία ανάμεσα στους πολιτισμούς, βία στις κοινωνικές τάξεις.

Τη δεδομένη χρονική στιγμή ολόκληρος ο πλανήτης μαστίζεται από συγκρούσεις και πολέμους. Ουκρανία, Συρία, Παλαιστίνη, Αφγανιστάν, είναι χώρες που οι λαοί τους βιώνουν καθημερινά τη βία, όπως και τις συνέπειες αυτής. Βία σωματική, ψυχολογική, συναισθηματική, λεκτική, οικονομική, σεξουαλική.  Το πρόβλημα σήμερα όμως είναι ότι η βία αλλάζει συνεχώς μορφές και προσαρμόζεται κάθε φορά στα δεδομένα της εποχής. Επιπλέον, το γεγονός πως η έκθεση στη βία συνεχώς αυξάνεται, κυρίως μέσα από τα media, δεν βοηθάει στην καταπολέμηση του φαινομένου αλλά αντίθετα στην νομιμοποίησή του.

  • Η βία των media και της εικόνας

Πλέον δεν μπορούμε να ανοίξουμε μια εφημερίδα, το Internet ή την τηλεόραση χωρίς να ακούσουμε γι’ αυτή.

«Περισσότεροι από 3.500 οι νεκροί από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία», «τουλάχιστον 13 νεκροί σε συγκρούσεις στη Λιβύη», «αιματηρές συγκρούσεις στην Αίγυπτο»,  «ναι στις ένοπλες συγκρούσεις λένε οι Παλαιστίνιοι», «συγκρούσεις ξέσπασαν στο Χονγκ Κονγκ μεταξύ αστυνομικών και φοιτητών».

Αλλά ας μην πάμε και πολύ μακριά. «Απεβίωσε ο φίλαθλος του Εθνικού, που τραυματίστηκε μετά από επίθεση, από οπαδούς του Ηρόδοτου», «Σέρρες: Προφυλακίστηκε δάσκαλος που ασελγούσε σε μαθητές του»,  « Άγριος ξυλοδαρμός 28χρονης από το σύντροφο της», «Παύλος Φύσσας: πολιτική δολοφονία από φασίστες», «Τρεις νεκροί από μολότοφ σε τράπεζα στη Σταδίου», «Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος: Ετών 15, νεκρός από σφαίρες αστυνομικών».

Αυτοί είναι μόνο μερικοί τίτλοι ειδήσεων που συναντάμε καθημερινά στα ΜΜΕ. Εφημερίδες και ιστοσελίδες συμμετέχουν καθημερινά σε ένα ατέρμονο παιχνίδι ανταγωνισμού για το ποιος θα παρουσιάσει την πιο δραματοποιημένη είδηση, με τα βραδινά δελτία ειδήσεων να κατέχουν την πρωτοκαθεδρία. Η βία είναι από μόνη της ένα θλιβερό κοινωνικό φαινόμενο το οποίο τα media φροντίζουν να τονίζουν παρουσιάζοντας σκληρούς χαρακτηρισμούς και ακατάλληλες εικόνες.

  • Αστυνομική βία

Ο θάνατος του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου από πυροβολισμό ειδικού φρουρού το Δεκέμβριο του 2008 ήταν χαρακτηριστικό παράδειγμα αστυνομικής βίας.  Ο Μανώλης Κυπραίος, δημοσιογράφος υπέστη ολική απώλεια ακοής ενώ κάλυπτε διαδήλωση στην Αθήνα στις 15 Ιουνίου του 2011, όταν σύμφωνα με καταγγελίες, αστυνομικός πέταξε εναντίον του χειροβομβίδα, κρότου λάμψης.  Αυτά όμως είναι μόνο δύο παραδείγματα από τα δεκάδες περιστατικά που λαμβάνουν χώρα σε διαδηλώσεις.

Σύμφωνα με τα αριθμητικά δεδομένα της ετήσιας έκθεσης της Διεύθυνσης Εσωτερικών Υποθέσεων διαπιστώθηκε ότι το 2012 και το 2013στην Ελλάδα το φαινόμενο ακραίας αστυνομικής συμπεριφοράς γιγαντώνεται, έπειτα μάλιστα και από την άνοδο του ακροδεξιού κόμματος της Χρυσής Αυγής και τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Συνολικά, κατεγράφησαν 142 υποθέσεις ως περιστατικά ακραίας αστυνομικής συμπεριφοράς που αφορούν όλη την Ελλάδα.

Στην Αμερική, την ήπειρο που μαζί με την Αφρική κερδίζουν την πρωτιά σε φαινόμενα βίας, 500 αθώοι άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο από την αστυνομική βία. Μάλιστα, στο Μιζούρι για πρώτη φορά στάλθηκε τον Αύγουστο ειδικό κλιμάκιο της Διεθνούς Αμνηστίας  για να προσέχει την αστυνομία εξαιτίας των διαδηλώσεων που ξέσπασαν έπειτα από το θάνατο του 18χρονου Αφρικοαμερικανού Μάικλ Μπράουν από αστυνομικό.

  • Ρατσιστική βία

Ιδιαίτερα αυξημένος όμως είναι στις μέρες μας και ο αριθμός των θυμάτων ρατσιστικής βίας εξαιτίας του παράνομου μεταναστευτικού κύματος που πλήττει κυρίως της χώρες του Νότου.

Στην Ελλάδα όπως προκύπτει από την ετήσια έκθεση του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας κατά την περίοδο Ιανουαρίου- Δεκεμβρίου 2013, καταγράφηκαν μέσω συνεντεύξεων με τα θύματα, 166 περιστατικά ρατσιστικής βίας με τουλάχιστον 320 θύματα: Τα 143 περιστατικά αφορούν μετανάστες ή πρόσφυγες, ενώ τα υπόλοιπα 22 ήταν κατά ΛΟΑΤ ατόμων και 1 εναντίον υπερασπίστριας ανθρωπίνων δικαιωμάτων (συνηγόρου θυμάτων).

Ο αριθμός των θυμάτων παρουσιάζεται ιδιαίτερα αυξημένος, λόγω της καταγραφής του περιστατικού στη Νέα Μανωλάδα, όπου καταγράφηκαν 155 θύματα εργασιακής εκμετάλλευσης με ρατσιστικό κίνητρο, κατά των οποίων πυροβόλησαν οι επιστάτες και τραυμάτισαν 35 από αυτά.

  • Σχολική βία (bulling)

Ένα φαινόμενο που αρχίζει και παίρνει μεγάλες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια ως απόδειξη πως η βία μπαίνει από πολύ νωρίς στις ζωές των παιδιών, είτε σωματική είτε ψυχολογική. Η άνιση σχέση δύναμης-αδυναμίας ανάμεσα στο θύμα και στον θύτη, τα ενδοοικογενειακά και τα οικονομικά προβλήματα, η αποστασιοποίηση των εκπαιδευτικών, η συνεχόμενη είσοδος παιδιών στο Διαδίκτυο σε συνδυασμό με την έλλειψη σωστής ενημέρωσης εντείνουν την ανάπτυξη της βίας αυτού του είδους.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην τέταρτη θέση στα περιστατικά σχολικού εκφοβισμού με ποσοστό 31,98%, ενώ πρώτη είναι η Λιθουανία σε ποσοστό 51,65%, δεύτερη η Εσθονία με 50,20%, τρίτη η Βουλγαρία με 34,66%, πέμπτη η Λετονία με 25,21% και έκτη η Ιταλία με 15,09%.

Για να αντιμετωπιστούν αντίστοιχα φαινόμενα, έξι μη κυβερνητικές οργανώσεις από την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Βουλγαρία, την Εσθονία, τη Λεττονία και τη Λιθουανία, με συντονιστή το «Χαμόγελο του Παιδιού» προχώρησαν στη δημιουργία της ευρωπαϊκής εκστρατείας κατά του Σχολικού Εκφοβισμού με το σύνθημα: «Κάνε τη διαφορά. Μίλα τώρα».

Η 6η Μαρτίου έχει οριστεί παγκοσμίως ως η ημέρα   κατά του ενδοσχολικού εκφοβισμού και της ενδοσχολικής βίας.

Γιατί τόση βία;

Το ερώτημα είναι όμως γιατί τόσο βία τελικά στον πλανήτη; Η βία πηγάζει από τις αντιφάσεις, τις αντιθέσεις της εποχής μας και κυρίως τις κοινωνικές ανισότητες. Με ένα βλέμμα γύρω μας θα διαπιστώσουμε πως συμβαδίζει ο πλούτος μαζί με τη φτώχεια, η ανεργία, η  περιθωριοποίηση, η εκμετάλλευση, η μετανάστευση,  η ξενοφοβία και ο ρατσισμός. Κοιτώντας βαθύτερα στον εαυτό μας θα ανακαλύψουμε την κρίση που υπάρχει στις ηθικές αξίες, την έλλειψη προτύπων, την έλλειψη σεβασμού στον συνάνθρωπο αλλά και απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό.

Το άγχος που μας έχει δημιουργήσει η καθημερινότητα μας κάνει να θέλουμε να τα έχουμε όλα υπό τον έλεγχό μας. Για τον Tocqueville, τον  Γάλλο πολιτικό στοχαστή και ιστορικό υπάρχει κάτι παράδοξο στις σημερινές κοινωνίες που το ονομάζει «αυξανόμενη δυσαρέσκεια», που σημαίνει πως παρά το γεγονός πως οι συνθήκες διαβίωσης βελτιώνονται, το ιδανικό μοιάζει ακόμα πολύ μακρινό στους ανθρώπους, με αποτέλεσμα να μην ικανοποιούνται με τίποτα.

Αν και αναζητούμε από την φύση μας μια ειρηνική κοινωνία η σύγχρονη αστική ζωή και το άγχος που δημιουργεί, οδηγεί τους ανθρώπους σε ακραίες συμπεριφορές σε συνδυασμό πάντα με τα μηνύματα και τις εικόνες που λαμβάνουν γύρω τους.

Οι 10 πιο βίαιες πόλεις του κόσμου

Αμερική και Αφρική κάθε χρόνο «συναγωνίζονται» για την πρωτιά της πιο βίαιης και επικίνδυνης περιοχής του πλανήτη. Τα αποτελέσματα προέρχονται μετά από έρευνα από το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (UNODC).

1.         Basseterre, Saint Kitts and Nevis (Δυτική Ινδία)

2.         Καράκας, Βενεζουέλα

3.         Πόλη της Γουατεμάλας

4.         Μπελίζ (στις ακτές της Καραϊβικής)

5.         Tegucigalpa, Ονδούρα

6.         Μαζέρου, Λεσότο

7.         Κέιπ Τάουν, Νότια Αφρική

8.         Πόλη του Παναμά

9.         Σαν Σαλβαδόρ

10.       Κίνγκστον, Τζαμάικα

Όσο για τις πιο «ειρηνικές πόλεις της Ευρώπης», αυτές σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΟΗΕ είναι: η πρωτεύουσα του Λιχτενστάιν Βαντούζ, η Βαλέτα στη Μάλτα και το Μόντε Κάρλο.