Και άνθρωπος και ιδεολόγος

Ο Sigmund Freud είχε καταγράψει πως η κύρια δομή της φύσης του ανθρώπου χωρίζεται σε τρία μέρη. Το “Εκείνο”, δηλαδή το ασυνείδητο, το οποίο υποκινείται από το ένστικτο που μία οντότητα κουβαλά από τη στιγμή που γεννιέται. Το “Εγώ”, ή αλλιώς το έλλογο μέρος της ψυχής, το οποίο πραγματώνεται με τα βιώματα του καθενός. Υπάρχει όμως και το “Υπερεγώ”, σαν να λέμε οι κανόνες, οι θεσμοί που διδάσκεται κάποιος κατά τη διάρκεια της ζωής του. Το κρίσιμο εδώ σημείο είναι η επίτευξη της αρμονικής συνύπαρξης των τριών αυτών διαστάσεων. Τις περισσότερες φορές η σύγκρουση του “Εκείνου” με το “Υπερεγώ” έρχεται αυτόματα, δεδομένου ότι το ανθρώπινο ένστικτο συχνά αντιστέκεται στις απαιτήσεις της κοινωνίας, αρνούμενο να συνταχθεί στο πλάι τους και να τις ενστερνιστεί. Όταν η σύγκρουση αυτή υπερβεί το φυσιολογικό και πάρει τη μορφή μιας αέναης μάχης, τότε η συμπεριφορά γίνεται δέσμια των προβλημάτων. Οι θεσμοί εκείνοι που διαμορφώνουν το “Υπερεγώ” μας, δηλαδή τις ηθικές, κοσμοθεωριακές και θρησκευτικές αξίες μας, διαιρούνται σε τρεις κύριους άξονες. Τις θρησκείες, τα κόμματα και τις ευρύτερες ομάδες.

Το βίντεο με την ονομασία Upon the Prophetic Methodology, το οποίο έτυχε να παρακολουθήσω τυχαία προ ημερών, στην ουσία αποτελεί μια ωμή προπαγάνδα, μια εντολή στον μουσουλμανικό κόσμο να υπακούσει στο Χαλιφάτο και να πάρει τα όπλα μαζί με τους άλλους μουτζαχεντίν με στόχο την καθιέρωση της ισλαμικής πίστης. Το ισλαμικό κράτος μισεί το διαφορετικό. Όχι μόνο το δυτικό, το πέρα από τα δικά του πρότυπα και αξιώσεις, αλλά και το δικό του αίμα, το σύνολο των μουσουλμάνων εκείνων που αποδεικνύονται “άπιστοι” και απομακρύνονται από τις θέσεις του. Έπειτα από ‘κει, η ιστορία βάφεται με τα πιο αιματηρά χρώματα. Μαζικές εκτελέσεις, εγκλήματα, θάνατος και δολοφονίες που κατά τα άλλα οδηγούν στην περηφάνια. Πριν από χρόνια το όνομα του Αμερικανού δημοσιογράφου της Wall Street Journal, Ντάνιελ Περλ, μένει στην ιστορία όταν ο ίδιος αποκεφαλίζεται ενώ ερευνά τις πιθανές σχέσεις μεταξύ της Αλ Κάιντα και των Πακιστανικών μυστικών υπηρεσιών. Η φρικαλεότητα του εγκλήματος εναντίον ενός θύματος με διπλή ταυτότητα (δημοσιογράφος και Εβραίος)-κόκκινο πανί για τους ισλαμιστές αποτελεί αντικείμενο έρευνας για πολλούς συγγραφείς.

Ο Πορτογάλος Νομπελίστας Ζοζέ Σαραμάγκου χαρακτηρίζει τις θρησκείες “δεινά της ανθρωπότητας” ενώ αναφέρει πως “ποτέ στην ιστορία οι θρησκείες δεν χρησίμεψαν για να συμφιλιώσουν τους ανθρώπους. Αντίθετα υπήρξαν πάντοτε αιτία μισαλλοδοξίας και μίσους… Η αλήθεια είναι ότι οι θρησκείες όχι μόνο δεν έχουν κάνει ποτέ αδέλφια τους ανθρώπους, αλλά ούτε καν καλούς γείτονες. Τους έχουν κάνει μόνο εχθρούς… που κραδαίνουν οι μεν εναντίον των δε Βίβλους και Κοράνια…”. Τα ίδια πάνω κάτω ισχύουν και για την πολιτική ιδεολογία. Αν σκεφτώ παραδείγματα από την πρόσφατη πολιτική πραγματικότητα, θα μπορούσα ίσως να θεωρήσω πως η εμμονή σε κάποια ιδεολογία είναι αυτή που κατά βάθος γεννά όλα τα δεινά. Ο άνθρωπος δρα με βάση τα ένστικτα και τις ορμές του. Ο προσκολλημένος στην ιδεολογία άνθρωπος απομακρύνεται από την πραγματικότητα τη δεδομένη στιγμή, απλοποιώντας τις καταστάσεις με τέτοιο τρόπο που εξισώνει ιστορικές στιγμές, πολέμους και επαναστάσεις.

Δες για παράδειγμα μες στους εμφύλιους, εκεί που ο αδερφός χτυπά τον αδερφό κι ο φίλος δεν βλέπει το φίλο. Άψυχα σώματα στους δρόμους, ξεριζωμοί οικογενειών, γυναίκες που βιάζονται και κεφάλια αποκομμένα με κονσερβοκούτια, είναι εγκλήματα ιδεολόγων. Εκείνων που άκρως προσκολλημένοι στην ιδεολογία, ξεκοίλιασαν τον αδερφό που πρόδωσε τα πιστεύω τους, το γείτονα που δεν άντεχαν, τον άλλοτε συνοδοιπόρο που λοξοδρόμησε. Είναι αυτό που λέμε πως η άμετρη πίστη στη δεξιά, αριστερά, στον ισλαμισμό, το χριστιανισμό, ή κάθε είδους ανάλογη ιδέα που διαμορφώνει το σήμερα, καθιστά τον άνθρωπο δέσμιο του παρελθόντος και ανήμπορο να δράσει με βάση την αντικειμενική σύγχρονη πραγματικότητα που υφίσταται γύρω του. Με το σκεπτικό αυτό, η δολοφονία πλανάται στο πέπλο του αναγκαίου απαλλαγμένη από την άδικη μορφή της και η ουδέτερη αντιμετώπιση χάνει τη σημασία της. Όλα εξισώνονται στο δίκαιο του ατομικού, ο φανατισμός παίρνει τη θέση της σφαιρικής συνειδητότητας.

Κι αν θέλει ο άνθρωπος να λέγεται ελεύθερος οφείλει να προάγει την παιδεία, αυτή που επιτρέπει το ταξίδι της ψυχής και προάγει τη δημιουργία, θανατώνοντας την αδράνεια, το μέγιστο κακό. Με συνεχή προσπάθεια και κόπο, γιατί τίποτα δεν είναι δεδομένο, τίποτα δεν αποκτάται εν μια νυκτί. «[Παν] μέτρον άριστον» υποστήριζαν οι αρχαίοι Έλληνες. Για να γευτούμε την Ιθάκη μας και να γίνει πράξη ο νόστος πρέπει κι εμείς όπως ο Οδυσσέας να παλέψουμε εαυτούς, να αναθεωρήσουμε δεδομένα έχοντας στόχο έναν κώδικα αξιών με κέντρο τον άνθρωπο. Χρειαζόμαστε στην ουσία περισσότερους ανθρώπους που να αγαπούν ανθρώπους.