Η πολιτική ταυτότητα της Φρίντα Κάλο

«Γεννήθηκα μέσα στη φωτιά, πρωτοείδα τον κόσμο μέσα στη θέρμη του ξεσηκωμού. Γεννήθηκα μαζί με μια επανάσταση, είμαι χωρίς αμφιβολία παιδί αυτής της επανάστασης και ενός γέρου θεού που λάτρευαν οι πρόγονοί μου. Γεννήθηκα το 1910. Ήταν καλοκαίρι».

Η  Φρίντα Κάλο είχε διαλέξει την 7η Ιουλίου του 1910 ως ημερομηνία της γέννησής της, πιθανότατα επειδή τότε ξέσπασε η Μεξικανική Επανάσταση. Στην πραγματικότητα η ζωγράφος γεννήθηκε τρία χρόνια νωρίτερα, στις 6 Ιουλίου του 1907.

Έζησε μια δύσκολη και ασυμβίβαστη ζωή ως άτομο με έντονη πολιτική συνείδηση, ως ζωγράφος που σημάδεψε το χώρο της και ως γυναίκα που κράτησε μια προκλητική στάση στην ερωτική της ζωή. Βίωσε τον πόνο, σωματικό και ψυχικό, σε απόλυτο βαθμό. Παρόλα αυτά η ίδια κατάφερε να αντλήσει δύναμη από τον πόνο αυτό και να τον διοχετεύσει στην τέχνη της σε μια προσπάθεια κάθαρσης και επαναπροσδιορισμού. Ζωγράφισε 143 πίνακες, από τους οποίους οι 55 αποτελούν αυτοπροσωπογραφίες της.

Βιογραφικά στοιχεία

Η Φρίντα Κάλο ( Magdalena del Carmen Frida Kahlo y Calderón) γεννήθηκε από γερμανοεβραίο πατέρα και ισπανομεξικάνα μητέρα στο Coyoacán, στην Πόλη του Μεξικού. Ο πατέρας της ήταν μορφωμένος, άθεος και είχε έρθει σε νεαρή ηλικία στο Μεξικό όπου είχε γίνει φωτογράφος, ενώ η μητέρα της ήταν Καθολική.

Η ζωγράφος αντιμετώπισε προβλήματα με το σώμα της από πολύ μικρή ηλικία. Όταν ήταν μόλις έξι ετών αρρώστησε από πολιομυελίτιδα, με αποτέλεσμα το ένα της πόδι να μείνει ημιπαράλυτο. Μερικά χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1925, ένα ατύχημα άλλαξε για πάντα τη ζωή της Φρίντα Κάλο. Τη μοιραία στιγμή, η ίδια επέβαινε σε ένα λεωφορείο το οποίο συγκρούστηκε με ένα τραμ κι είχε ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν αρκετοί και να τραυματιστούν σοβαρά άλλοι τόσοι.

The broken column, 1944

frida_kahlo (2)

 

Το 1926, ενώ ανάρρωνε από το ατύχημα η Φρίντα Κάλο ξεκίνησε μαθήματα ζωγραφικής. Οι γονείς της πούλησαν ό, τι είχαν προκειμένου να αντέξουν τις απανωτές εγχειρήσεις. Παρά τη δύσκολη οικονομική τους κατάσταση, υποστήριξαν το ενδιαφέρον της κόρης τους για τη ζωγραφική και χάρισαν στην, καθηλωμένη στο κρεβάτι, κόρη τους ένα ειδικά κατασκευασμένο καβαλέτο. Επιπλέον, προσάρμοσαν στον ουρανό του κρεβατιού της έναν καθρέφτη, ώστε να μπορεί να έχει ως μοντέλο τον ίδιο της τον εαυτό.

Μόλις η Κάλο ήταν σε θέση να περπατήσει ξανά, αποφάσισε να επισκεφτεί τον αναγνωρισμένο από τότε καλλιτέχνη Ντιέγκο Ριβέρα για να της πει την άποψη του για έργα της. Αυτή η συνάντηση έμελε να είναι ίσως η πιο σημαντική για τις ζωές και των δύο. Η σχέση που ανέπτυξαν ήταν θυελλώδης, παθιασμένη αλλά και δημιουργική. Η ενθάρρυνση του Ριβέρα  έπαιξε μεγάλο ρόλο στην καλλιτεχνική ωρίμανση της νεαρής ακόμα Φρίντα.

Παντρεύτηκαν, για πρώτη φορά, το 1929, παρά την διαφωνία της μητέρας της Κάλο. Ο γάμος τους ήταν προβληματικός αφού και οι δύο είχαν ιδιότροπη ευερέθιστη ιδιοσυγκρασία και υπήρξαν άπιστοι ο ένας στον άλλο. Ο Ριβέρα ασκούσε ιδιαίτερη γοητεία στις γυναίκες, χωρίς, όμως, αυτό να σημαίνει ότι η Κάλο δεν είχε ιδιαίτερα ανεπτυγμένη σεξουαλικότητα, την οποία, μάλιστα, ασκούσε τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες.

Το 1930 η Κάλο και ο Ριβέρα μετακόμισαν στις Ηνωμένες Πολιτείες για τέσσερα χρόνια. Ο Ριβέρα, ως καταξιωμένος τοιχογράφος, είχε αναλάβει να ζωγραφίσει κάποιους τοίχους  San Francisco Stock Exchange και την Σχολή Καλών Τεχνών του Σαν Φρανσίσκο. Σε αυτά τα πλαίσια, λοιπόν, η Φρίντα είχε την ευκαιρία να γνωρίσει και να συναναστραφεί πολλούς καλλιτέχνες και πελάτες. Παρόλα αυτά, και παρά το γεγονός ότι ο σύζυγός της την παρουσίαζε σαν λαμπρή ζωγράφο, η ίδια δεν είχε ακόμα το θάρρος να παρουσιαστεί και να συστηθεί ως ζωγράφος.

Το 1933 το ζευγάρι επέστρεψε στο Μεξικό και συγκεκριμένα στο San Angel. Το σπίτι τους είναι διαχωρισμένο στα δύο: πρόκειται στην ουσία για διαφορετικά οικίσματα τα οποία ενώνονταν μεταξύ τους με μια γέφυρα, το ροζ σπίτι του Ριβέρα και το φημισμένο πια μπλε σπίτι της Κάλο. Βρισκόμενη πια στο περιβάλλον που πραγματικά επιθυμούσε, η Φρίντα ήταν πλέον έτοιμη να αφοσιωθεί στη ζωγραφική.

My birth, 1932

my birth

Τα προβλήματα, όμως, δεν λείπουν, καθώς μετά από πολλές και επώδυνες αμβλώσεις και αποβολές, η Κάλο βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ακόμα χτύπημα: την κρυφή σχέση του συζύγου της με την μικρότερη και αγαπημένη της αδερφή. Το ζευγάρι παίρνει επίσημο διαζύγιο το 1939, για να ξαναπαντρευτούν όμως το 1940.

Η γνωριμία της με τον Αντρέ Μπρετόν, βασικό εκπρόσωπο του σουρεαλισμού, αποτελεί ακόμα ένα αξιοσημείωτο κομμάτι στη ζωή της καλλιτέχνιδας. Αυτός ήταν ο βασικός παράγοντας για την πρώτη διεθνή έκθεση της Φρίντα το 1938, στη γκαλερί Julian Levy της Νέας Υόρκης, η οποία γνωρίζει τεράστια επιτυχία. Η επόμενη έκθεσή της θα λάβει χώρα στο Παρίσι, και παρά το γεγονός ότι δεν αποτελεί σημαντική οικονομική επιτυχία, θα δεχτεί εξαιρετικές κριτικές, το Λούβρο θα ζητήσει να αγοράσει ένα από τα έργα της και θα λάβει την αναγνώριση του Πικάσο.

Η υγεία της επιδεινώνεται διαρκώς και από το 1944 και μετά, η Κάλο υποβάλλεται σε αρκετές εγχειρίσεις στη λεκάνη και το πόδι. Στις αρχές του 1950, η ψυχική της κατάσταση είναι κρίσιμη, με αποτέλεσμα να εισαχθεί σε νοσοκομείο της πόλης του Μεξικού για ένα περίπου χρόνο. Την περίοδο αυτή, η καλλιτεχνική της φήμη αυξάνει περισσότερο στις ΗΠΑ απ’ ότι στο Μεξικό. Γίνεται αποδεκτή από τα μεγαλύτερα μουσεία των ΗΠΑ, ενώ το 1946 λαμβάνει υποτροφία από τη μεξικανική κυβέρνηση, καθώς και το επίσημο βραβείο της Ετήσιας Εθνικής Έκθεσης.

Μετά την επιστροφή της από το νοσοκομείο, τα έργα της είναι περισσότερο χαοτικά εξαιτίας της επίδρασης των παυσίπονων και του ποτού. Το 1954 πραγματοποιεί την πρώτη και μοναδική έκθεσή της στη χώρα της. Την ίδια χρονιά, ακρωτηριάζουν το δεξί της πόδι, που απειλούταν από γάγγραινα. Πρόκειται για ένα ισχυρό χτύπημα, σύντομα όμως ξαναστέκεται στα πόδια της. Η τελευταία της δημόσια εμφάνιση είναι τον Ιούλιο του 1954, σε μια κομμουνιστική διαδήλωση κατά της ανατροπής του αριστερού προέδρου της Γουατεμάλας, Jacobo Arbenz. Η Φρίντα Κάλο πέθανε στον ύπνο της, λίγο καιρό αργότερα.

The little deer, 1946

frida_kahlo (7)

Το πολιτικό στοιχείο στη ζωή και το έργο της ζωγράφου

Η Κάλο απέκτησε πολιτική συνείδηση από πολύ νέα, κάτι που όχι μόνο φαίνεται στα έργα της, αλλά αποτελεί και βασικό άξονα της δημιουργίας της.

Μόνο και μόνο το γεγονός ότι θέλησε να ταυτίσει την ημερομηνία της γέννησής της με την ημερομηνία της Μεξικανικής Επανάστασης αποδεικνύει το πόσο την επηρέασε η επανάσταση αυτή. Επρόκειτο για μία επανάσταση γνήσια, στην οποία οι χωρικοί και οι εργάτες κατείχαν ηγετικό ρόλο. Ξέσπασε επτά χρόνια πριν από τη Ρωσική Επανάσταση 1917. Χάρη στη μεξικανική επανάσταση αποδεσμεύτηκε ένα μεγάλο κύμα εθνικού συναισθήματος, της μεξικανικής κουλτούρας και επιτεύχθηκε πολιτισμική αναβίωση όχι τόσο πολιτική όσο φιλοσοφική. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, διαμορφώθηκε το υπόβαθρο της ζωγραφικής της Φρίντα Κάλο.

Λίγο μετά το ατύχημα που καθόρισε όλη της τη ζωή, το 1925, η ζωγράφος αποφάσισε να ασχοληθεί με την πολιτική, προσχωρώντας στο Κομμουνιστικό Κόμμα του Μεξικού καθώς και στη νεολαία του σχηματισμού.

The two Fridas, 1939

frida_kahlo (9)

Η πολιτική κινητοποίηση της Κάλο, που ήταν συνειδητοποιημένα και ενεργά υπέρ του κομμουνισμού, εντάθηκε το 1936 με το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφύλιου Πολέμου. Τότε, ο Ριβέρα και η Κάλο δέχτηκαν να παράσχουν άσυλο στο Leon Trotsky, ο οποίος εκδιώχθηκε από την Νορβηγία μετά από πιέσεις την Ρωσικής Κυβέρνησης.

Ο Trotsky και η σύζυγός του κατέφθασαν τον Ιανουάριο του 1937 στο Μεξικό. Αρχικά φιλοξενήθηκαν στο Μπλε Σπίτι και στη συνέχεια στο πατρικό σπίτι της Κάλο στο Coyoacán, όπου τα δύο ζευγάρια πέρασαν πολλές ώρες μαζί, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας σύντομης ερωτικής σχέσης μεταξύ των Trotsky και Κάλο. Τον Ιούλιο του 1937 η σχέση αυτή έφτασε στο τέλος της. Στις 7 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, 20 χρόνια μετά τη Ρωσική Επανάσταση, η Κάλο χάρισε στον πρώην εραστή της τον πίνακα « Αυτοπροσωπογραφία αφιερωμένη στο Λέον Τρότσκι»(« Selfportrait dedicated to Leon Trotsky»).

Αναμφίβολα η συμβολή της Κάλο στον χώρο της επανάστασης και του κομμουνισμού ήταν μεγάλη, ακόμα κι αν «διαδέχθηκε» την εκ των προτέρων αναγνωρισμένη ενεργή πολιτική συμμετοχή του συζύγου της. Πράγματι, ο Ριβέρα συμμετείχε ενεργά στον κομμουνισμό. Είχε, μάλιστα, υπογράψει ένα μανιφέστο με τον Breton και τον Trotsky το 1938, με τίτλο «Για μια ελεύθερη επαναστατική τέχνη», στο οποίο γινόταν αναφορά στη διαμάχη μεταξύ του ατομικού και του κοινωνικού.

Όμως, η ίδια η Κάλο συσχέτισε το ατομικό και το κοινωνικό, αν αναλογιστεί κανείς ότι παρόλο που τα περισσότερα έργα της αναφέρονταν στο προσωπικό της τραύμα, σωματικό ή ψυχικό, τελικά, μέσα από τα έργα αυτά, ο ιδιωτικός κόσμος της ζωγράφου βγαίνει τελικά προς τα έξω και αποκτά και πολιτική σημασία, αντικατοπτρίζοντας όχι μόνο τον προσωπικό της πόνο, αλλά τον πόνο που νιώθει ο καθένας.

Η ζωγράφος δεν εγκατέλειψε τον πολιτικό ακτιβισμό ούτε όταν βρισκόταν πια καθηλωμένη στο κρεβάτι. Συνέχισε να ζωγραφίζει πυρετωδώς και να υποστηρίζει ολόψυχα δίκαιους κοινωνικούς αγώνες και πολιτικά κινήματα. Η τελευταία δημόσια εμφάνισή της ήταν, μάλιστα, σε διαδήλωση κατά της αμερικανικής εμπλοκής στην ανατροπή του προέδρου της Γουατεμάλας Jacobo Arbenz.

Το 2010, η κυβέρνηση του Μεξικού, σε αναγνώριση της συνεισφοράς της Φρίντα Κάλο αλλά και του Ντιέγκο Ριβέρα, απεικόνισε τα πρόσωπά τους στις δύο όψεις του χαρτονομίσματος των 500 πέσος, στην έκδοση για τον εορτασμό της 200ής επετείου της ανεξαρτητοποίησης της χώρας και της 100ής επετείου της Μεξικανικής Επανάστασης. Το Μπλε Σπίτι της ζωγράφου αποτελεί πλέον μουσείο.

frida_kahlo (6)