Ευτυχώς (;) δε γίναμε Λατινική Αμερική

Του Δημήτρη Μιλάνου

 

Ένα από τα πολλά επιχειρήματα των “μνημονιακών” ήταν ότι αν η Ελλάδα το 2010 δεν ακολουθούσε την σκληρή νεοφιλελεύθερη πολιτική της ακραίας λιτότητας, θα είχε καταλήξει “Αργεντινή” ή “Βενεζουέλα” ή ίσως κάτι χειρότερο. Δηλαδή όπως το παρουσίαζαν, μια χώρα χρεωκοπημένη, με μεγάλες κοινωνικές αναταραχές, με υψηλή ανεργία και ύφεση. Βέβαια η εικόνα της Ελλάδος του 2014 δεν απέχει και πολύ από αυτό. Η ανεργία στο 30% (στους νέους φτάνει το 60%), το χρέος να ανεβαίνει κάθε χρόνο (πχ φέτος ο προϋπολογισμός έδειξε ένα τεράστιο πρωτογενές έλλειμμα ενάντια στα ψέματα για πρωτογενές πλεόνασμα), το ΑΕΠ της χώρας να μειώνεται συνεχώς και ακόμα να μην υπάρχει ίχνος ελπίδας για το μέλλον.

Ας δούμε τη συμβαίνει στην Λατινική Αμερική. Ένα μεγάλο κομμάτι των χωρών πράγματι είναι σε πολύ δύσκολη οικονομική θέση. Σε καθεστώς εξαθλίωσης θα έλεγα κάποιοι. Το ενδιαφέρον και παράξενο είναι το πως μια περιοχή του πλανήτη με τεράστιες πλουτοπαραγωγικές πηγές να βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση. Μήπως και εκεί φταίνε οι εργαζόμενοι του δημόσιου, οι συνδικαλιστές, οι υπέρογκες κοινωνικές δαπάνες, οι καθαρίστριες, οι γιατροί, οι φαρμακοποιοί, οι σχολικοί φύλακες, οι μετανάστες και όλοι τέλος πάντων αυτοί που τα γνωστά παπαγαλάκια κατηγορούν ότι ευθύνονται και για την κατάσταση στην Ελλάδα;

Οι χώρες αυτές από τότε που απέκτησαν την ανεξαρτησία τους από τις αποικιοκρατικές δυνάμεις και ιδιαίτερα από τα μέσα του 20ού αιώνα και μετά ήταν υποχείρια του Αμερικανικού (στο μεγαλύτερο μέρος) ιμπεριαλισμού. Οι εγκάθετες στρατιωτικές χούντες ή οι διεφθαρμένες κυβέρνησης είχαν ως αποκλειστικό σκοπό την εξυπηρέτηση των πολυεθνικών εταιριών απέναντι στο συμφέρων του ίδιου τους του λαού. Αυτή η πολιτική οδήγησε σε μια υπέρογκη σπατάλη και ταυτόχρονα στην αύξηση των κρατικών χρεών και στο ξεπούλημα κάθε μορφής εθνικού πλούτου (πετρέλαια, ορυχεία μετάλλων κλπ). Με την βοήθεια του γνωστού μας ΔΝΤ και άλλων μηχανισμών “στήριξης” η Νότια Αμερική μπήκε σε ένα φαύλο κύκλο λιτότητας, αναγκασμένη να εφαρμόζει νεοφιλελεύθερες πολιτικές και να οδηγεί τον λαό σε περαιτέρω εξαθλίωση. Ότι δηλαδή κάνουν σήμερα στις χώρες του Ευρωπαϊκού νότου.

Οπότε πια ακριβώς λατινική Αμερική τρέμουν τα συστημικά μέσα ενημέρωσης ότι μπορεί να γίνει η Ελλάδα;Η απάντηση είναι απλή, της Λατινικής Αμερικής που πολεμάει και αντιστέκεται,των κρατών εκείνων που η ανάγκη των πολιτών είναι πάνω από την εξυπηρέτηση πλαστών χρεών. Ας αναφέρουμε τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Ισημερινός
Το Δεκέμβρη του 2008 ο νεοεκλεγής αριστερός πρόεδρος του ισημερινού Ραφαέλ Κορέα ανακοινώνει μονομερές μορατόριουμ αποπληρωμής του δημόσιου χρέους της χώρας του και ανακοίνωσε την δημιουργεία μια διεθνής επιτροπή ελέγχου του «μη νομιμοποιημένου» (δηλαδή του χρέους εκείνου που διατέθηκε για τη διάσωση των ιδιωτικών τραπεζών και αυτού που προέκυψε από παράνομες συμβάσεις) και του «απεχθούς» (χρέη που συνάπτονται από δικτατορικά καθεστώτα εις βάρος του συμφέροντος του λαού) του δημόσιου χρέους του Ισημερινού. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να αποδειχθεί πως το «νομιμοποιημένο» (το μέρος που χρησιμοποιείται προς το συμφέρον του λαού) τμήμα του χρέους άγγιζε μόνο το 30-35%του συνολικού χρέους της χώρας. Το παραπάνω εύρημα και σε συνδυασμό με τον εκβιασμό μηδενικής αποπληρωμής οδήγησε το 95% των πιστωτών του να δεχθούν μείωση 65% σε κάθε δολάριο που χρώσταγε η χώρα.
Η μη πληρωμή του χρέους που αποφάσισε με θάρρος ο Ραφαέλ Κορέα επέτρεψε στον Ισημερινό να εξοικονομήσει περίπου 7 δισεκατομμύρια δολάρια, που επενδύθηκαν στην υγεία, την εκπαίδευση και άλλες μορφές κοινωνικών δαπανών.Επιπλέον, το μερίδιο του κρατικού προϋπολογισμού για την αποπληρωμή του χρέους πέρασε από το 32% στο 15% και αυτό για τις κοινωνικές δαπάνες από 12 σε 25%.Περαιτέρω η ανάπτυξη ήταν κατά μέσο όρο 4% από το 2006, γεγονός που επέτρεψε την χρηματοδότηση της αύξησης των μισθών και συντάξεων.
Βολιβία

 

Το 2005 ανέλαβε την προεδρία της λατινοαμερικάνικης χώρας ένας ιθαγενής και αριστερός πολιτικός, ο Έβο Μοράλες, υποστηριζόμενος από ένα συνασπισμό λαϊκών κινημάτων. Κύριος στόχος του Μοράλες ήταν να επαναφέρει στο λαό της πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας του. Πράγμα που φάνηκε από την αρχή με την κρατικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας. Σχεδόν 10 χρόνια μετά έχουν γίνει ανάλογα βήματα και σε άλλους τομείς: ύδρευσης, τηλεπικοινωνίας, ηλεκτροπαραγωγής κ.α.

Τα αποτελέσματα εκκωφαντικά, μέσα σε 9 χρόνια η κυβέρνηση της Βολιβίας κατάφερε να μειώσει σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό τα ποσοστά φτώχειας. Η χώρα που, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, είχε τον μεγαλύτερο δείκτη ανισότητας στη Λατινική Αμερική μείωσε το χάσμα πλούσιων-φτωχών κατά 60 φορές, ενώ δημόσιες πολιτικές ενίσχυσης των πιο ευάλωτων πολιτών καλύπτουν το 31,1% του πληθυσμού. Το εξωτερικό της χρέος μειώθηκε από το 52% του ΑΕΠ στο 14% ενώ η ανάπτυξη το 2013 ήταν κοντά στο 6.5% του ΑΕΠ.

 

Βενεζουέλα

Όταν ο Ούγκο Τσαβες κέρδιζε της προεδρικές εκλογές του 1998 κανείς δε περίμενε ότι το πείραμα που θα ονομαστεί Μπολιβαριανή Δημοκρατία της Βενεζουέλας θα είχε τέτοια επιτυχία, το πείραμα του σοσιαλισμού του 21ου αιώνα. Σε μια εποχή δύσκολη για την αριστερά(λίγα χρόνια μετά την κατάρρευση του “υπαρκτού”) ο Κομαντάτε έχοντας πάντα το λαό στο πλευρό του (δεν είναι τυχαίο ότι στα 15 χρόνια που κυβέρνησε έχασε μόνο ένα δημοψήφισμα) κατάφερε να αντιστρέψει σε ένα μεγάλο βαθμό τους συσχετισμούς στη Βενεζουέλα και δώσει πάλι στο μεγάλο κομμάτι του λαού το δικαίωμα στη ζωή με αξιοπρέπεια. Έρχοντας σε σύγκρουση με τα αμερικάνικα συμφέροντα κατάφερε να κρατικοποίηση την πετρελαϊκή βιομηχανία ενώ ταυτόχρονα κατάφερε να αποσπάσει γη από τους μεγαλογαιοκτήμονες και να την αναδιανείμει σε άκληρους αγρότες.

Επί του λεγόμενου κα μπολιβοριανού σοσιαλισμού η ανεργία μειώθηκε από το 14,5% του συνολικού εργατικού δυναμικού το 1999 στο 7,6% το 2009.Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε από 4.105 δολάρια σε 10.801 δολάρια το 2011. Το 1999, το 23,4% του πληθυσμού ζούσε σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Το ποσοστό αυτό μειώθηκε στο 8,5% το 2011, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της κυβέρνησης. Οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν εκτοξευτεί. Η Βενεζουέλα έχει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα στον κόσμο. Σύμφωνα με τον ΟΠΕΚ τα καθαρά έσοδα της χώρας από τις εξαγωγές πετρελαίου αγγίζουν τα 60 δις δολάρια ενώ το 1999 είχαν ανέλθει σε 14,4 δις.Ενώ με τους λεγόμενους νόμους-αποστολές κατάφερε να μειωθεί ο αναλφαβητισμός και ταυτόχρονα να δίνετε δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στο μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού.

Αλλά και ακόμα χώρες με όχι τόσο ριζοσπαστικές κυβερνήσεις κατάφεραν σημαντικές νίκες υπέρ των λαών τους, όπως στην Αργεντινή και στη Βραζιλία. Συγκεκριμένα πριν λίγες μέρες η Αργεντινή ήρθε σε συμφωνία με την “Λέσχη του Παρισιού” * για μείωση του χρέους της κατά 90% προς της χώρες που αποτελούν την Λέσχη, ενώ ταυτόχρονα το υπόλοιπο τμήμα θα αποπληρωθεί με ένα επιτόκιο αρκετά ευνοϊκό και όλα αυτά χωρίς τη μηδενική συμμετοχή του ΔΝΤ. Βέβαια δε πρέπει να ξεχνάμε τις εικόνες πριν από λίγους μήνες με τους εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές στο Μπουένος Άιρες όπως και τις εικόνες εξέγερσης στις φαβέλες της Βραζιλίας με τους ανθρώπους αντί για μουντιάλ να ζητάνε ψωμί. Σε αυτό βλέπουμε και τα όρια μας άτολμης σοσιαλδημοκρατίας. Μπορεί αυτές οι νίκες να είναι σημαντικές αλλά αν δεν πλαισιώνονται από ένα ευρύτερο πολιτικό σχέδιο ανασυγκρότησης με σαφή ριζοσπαστικό προσανατολισμό, δεν μπορούν μακροπρόθεσμα να δώσουν τις λύσεις που έχει ανάγκη η κοινωνία.

Όλοι αυτοί που τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη εκπροσωπούν την πολιτική του “Forget it Yiannis” μόνο να φοβούνται έχουν από τα παραδείγματα της Λατινικής Αμερικής και αν οι λαοί της Ευρώπης θέλουν να διώξουν μια για πάντα την σκιά του νεοφιλελευθερισμού και της λιτότητας πρέπει να κοιτάξουν σε εκείνη την περιοχή που μάχεται μέρα με την μέρα και που μέρα με τη μέρα αποσπά μικρές και σημαντικές νίκες. Από τον Αλλιέντε στον Τσάβες και από τον subcomandante Μάρκος των Τσιάπας στους Σαντινίστας της Νικαράγουας, η ιστορία μας δίνει καθημερινά μαθήματα. Μα πάνω από όλα δίνει μαθήματα και στην Ευρωπαϊκή Αριστερά για τον δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει, μακριά από αριστερισμούς και οπορτουνισμούς, χωρίς ταμπού και φετίχ, χωρίς Σταθάκειους… ρεαλισμούς.

Λέσχη του Παρισιού είναι μια άτυπη ομάδα τεχνοκρατών από τις 19 πλουσιότερες χώρες του κόσμου, η οποία παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες που σχετίζονται με την αναδιάρθρωση του χρέους, την μείωση του χρέους στις χρεωμένες χώρες και τους πιστωτές τους. Η Λέσχη του Παρισιού συστήνεται συχνά από το ΔΝΤ όταν οι άλλες λύσεις έχουν αποτύχει.