Ο φόβος για τον «άλλο»

17 Μαΐου 1990. Πρόκειται για την ημερομηνία που καθιερώθηκε ως η διεθνής ημέρα κατά της ομοφοβίας. Ημέρα γνωστή και με την κωδική ονομασία IDAHO, δηλαδή International Day Against Homophobia. Στόχος της καθιέρωσης αυτής της παγκόσμιας ημέρας είναι ο αγώνας για τον σεβασμό στη διαφορετικότητα των ομοφυλοφίλων, ανδρών και γυναικών. Πέρυσι, μάλιστα, η ημέρα αυτή γιορτάστηκε από περίπου 120 χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ο λόγος που επιλέχθηκε η συγκεκριμένη ημερομηνία ως επέτειος κατά της ομοφυλοφοβίας οφείλεται στο γεγονός ότι στις 17 Μαΐου του 1990, η ομοφυλοφιλία έπαψε να θεωρείται ασθένεια από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.  Πολύ σωστά διαβάσατε: μέχρι και μόλις είκοσι τέσσερα χρόνια πριν, η ομοφυλοφιλία θεωρείτο ασθένεια και, μάλιστα, παγκοσμίως!

Ας παρακάμψουμε, όμως, ότι η ανθρωπότητα, που πολύ πριν το 1990 είχε κάνει τρομερές προόδους τεχνολογικά και πολιτισμικά, εξακολουθούσε μέχρι και τότε να πιστεύει ότι η προτίμηση σε άτομα του ίδιου φύλου ήταν μία «αρρώστια» που έπρεπε να «γιατρευτεί». Άλλωστε, σήμερα ζούμε στο 2014, είμαστε απελευθερωμένοι και όλα είναι καλά(;). Ας ρίξουμε, λοιπόν, μία ματιά στο πώς έχουν εξελιχθεί τα πράγματα για τους ομοφυλόφιλους τα τελευταία χρόνια.

Η ιδέα του εορτασμού της διεθνούς ημέρας κατά της ομοφοβίας προέκυψε το 2004. Τότε ακολούθησε μία ετήσια εκστρατεία, ως πρόδρομος του πρώτου εορτασμού της επετείου, στις 17 Μαΐου του 2005. Την πρωτοβουλία της IDAHO στήριξαν ενυπόγραφα τότε 24.000 άτομα, καθώς και οργανώσεις όπως η ILGA (International Lesbian and Gay Association), η IGLHRC (International Gay and Lesbian Human Rights Commission), το Παγκόσμιο Συνέδριο των Εβραίων LGBT και ο Συνασπισμός των Αφρικανών Λεσβιών. Δράσεις για την ημέρα αυτή πραγματοποιήθηκαν σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, του Κονγκό και της Βουλγαρίας, όπου δεν είχαν συμβεί αντίστοιχες εκδηλώσεις μέχρι τότε.

Στις 19 Ιανουαρίου του 2006, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με συντριπτική πλειοψηφία αναγνώρισε το συμβολισμό της ημέρας αυτής και με ψήφισμά του κάλεσε τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναλάβουν δράσεις για την εξάλειψη των διακρίσεων λόγω ομοερωτικού προσανατολισμού.

Το 2009, η IDAHO έγινε IDAHOT (International Day Against Homophobia and Transphobia), καθώς στα αρχικά της προστέθηκε η λέξη “transphobia”, που έχει την έννοια της βίας και του ρατσισμού εναντίον ανθρώπων που έχουν υποβληθεί σε εγχείρηση αλλαγής φύλου. Μία νέα αναφορά ξεκίνησε τότε, σε συνεργασία με διάφορες οργανώσεις σχετικές με τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων. Η νέα δράση υποστηρίχθηκε από τουλάχιστον 300 ΜΚΟ από 75 χώρες, καθώς και από τρεις νικητές του βραβείου Νόμπελ (Elfriede Jelinek, Françoise Barré-Sinoussi, and Luc Montagnier).

Στις 17 Μαΐου του ίδιου έτους, η Γαλλία έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που επίσημα αφαίρεσε την περίπτωση αλλαγής φύλου από τη λίστα με τις ψυχικές ασθένειες. Ω ναι, η αλλαγή φύλου θεωρείτο κι αυτή ασθένεια, ψυχική ασθένεια, μάλιστα! Και μιλάμε για πέντε χρόνια πριν… Να σημειωθεί εδώ ότι στην Γαλλία, για την οποία γίνεται λόγος, ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου νομιμοποιήθηκε πέρυσι, στις 18 Μαΐου. Η νομιμοποίησή του ανακοινώθηκε μία ημέρα πριν, στο πλαίσιο της επετείου της 17ης Μαΐου.

Κεντρικός στόχος των διεθνών κινητοποιήσεων στις 17 Μαΐου είναι η γνωστοποίηση της βίας, των διακρίσεων και της κατάπνιξης των δικαιωμάτων των ομοφυλοφίλων παγκοσμίως και, ως εκ τούτου, η παρακίνηση του κόσμου σε διάλογο με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την ευρύτερη κοινωνία των πολιτών, ώστε να παρθούν από κοινού αποφάσεις. Αυτή η αποκεντρωμένη προσέγγιση είναι απαραίτητη λόγω της ποικιλομορφίας του κοινωνικού, θρησκευτικού, πολιτιστικού και πολιτικού πλαισίου, μέσα στο οποίο συμβαίνουν παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τι είναι, όμως, ομοφοβία; Γραμματικά πρόκειται για μία λέξη – αντιδάνειο από την αγγλική “homophobia” που ετυμολογείται από τις ελληνικές λέξεις «ομός» (=όμοιος) και «φοβία». Εκφράζει την προκατάληψη, την αποστροφή ή τον φόβο για τους ομοφυλόφιλους. Η λέξη χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Αμερικανό κλινικό ψυχολόγο George Weinberg το 1971.

Μετέπειτα έρευνες έχουν δείξει ότι η ομοφοβία μπορεί να προέρχεται είτε από θρησκευτική προκατάληψη είτε από  αισθήματα κοινωνικής ανασφάλειας. Μπορεί, επίσης, να λειτουργεί ως αυτοεπιβεβαίωση του σεξουαλικού προσανατολισμού. Τον φόβο για τους ομοφυλόφιλους, όπως και τον φόβο για οτιδήποτε ξένο σε κάποιον, επιτείνει η έλλειψη παιδείας, καθώς και η έλλειψη επαφής μαζί τους.

Πρακτικά ξέρουμε τι σημαίνει ομοφοβία; Η απελευθέρωση, στην οποία αναφέρθηκα στην αρχή, έχει επέλθει σε μερικά κράτη, σε μερικούς ανθρώπους, σε μερικές περιπτώσεις, γενικότερα έχει επέλθει… «μερικά». Απαριθμώντας μονάχα ορισμένες μεμονωμένες περιπτώσεις και, μάλιστα, στο έτος 2014, συνειδητοποιούμε αυτή τη «μερικότητα»: η αποδοκιμασία προς την Κοντσίτα της Eurovision, η εχθρική νομοθεσία της Ρωσίας απέναντι στους ομοφυλόφιλους, και, τέλος, η πρόσφατη ομοφυλοφιλική επίθεση ενόπλων στην Κωνσταντινούπολη που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο ενός ατόμου και τον τραυματισμό ενός άλλου. Και όλα αυτά σε χώρες στις οποίες οι ομοφυλόφιλοι είναι νόμιμοι. Σίγουρα, βέβαια, υπάρχουν πάντα περιστατικά που δίνουν χώρο για λίγο φως, όπως η αναγνώριση δικαιωμάτων των γκέι σε όλο και περισσότερες χώρες. Και παρά τις στενόμυαλες αντιδράσεις, που είναι πάρα πολλές, δεν θα έπρεπε να αγνοούμε τον αγώνα που δίνουν αυτοί οι άνθρωποι, ώστε να αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο τα δικαιώματά τους. Η ομοφοβία, όμως, υπάρχει. Και, δυστυχώς, έχει ακόμα δρόμο μπροστά της.