Ο φαύλος κύκλος του φασισμού

69 χρόνια έκλεισαν την Παρασκευή που μας πέρασε από την λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, με την άνευ όρων παράδοση της Ναζιστικής Γερμανίας, στις 9 Μαΐου του 1945. Ο Κόκκινος Στρατός ελευθέρωσε την Πράγα από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής, ο Χέρμαν Γκέρινγκ συνελήφθη και κάπως έτσι αποκαταστάθηκε η ειρήνη και επικυρώθηκε η νίκη των συμμαχικών δυνάμεων κατά του φασιστικού ιμπεριαλιστικού «Άξονα».

Λίγες ημέρες πριν, στις 30 Απριλίου, ο Αδόλφος Χίτλερ αυτοκτόνησε. Την ίδια στιγμή, οι Σοβιετικοί είχαν φτάσει σε απόσταση αναπνοής από την Καγκελαρία, έπειτα από την μάχη του Βερολίνου. Την ανώτατη γερμανική στρατιωτική διοίκηση, μετά την αυτοκτονία του Χίτλερ, εκπροσώπησαν ο στρατάρχης Κάιτελ, ο ναύαρχος Φρίντερμπουργκ και ο στρατηγός της αεροπορίας Στουμπφ.

Την αντιπροσωπεία της αντιχιτλερικής συμμαχίας αποτέλεσαν: από μέρους της ΕΣΣΔ ο στρατάρχης Γ. Κ. Ζούκωφ, από μέρους της Αγγλίας ο στρατάρχης της αεροπορίας Α. Τέντερ, από μέρους των ΗΠΑ ο στρατηγός Κ. Σπάατς και από τη Γαλλία ο στρατηγός Ντε Λατρ ντε Τασινύ. Η αντιφασιστική νίκη των λαών σφραγίστηκε με το σύνθημα «Ποτέ πια πόλεμος – Ποτέ πια φασισμός».

Ημέρα αντιφασιστικής μνήμης η 9η Μαΐου, λοιπόν, αλλά και «μαύρη» επέτειος για τα εκατομμύρια θύματα του πολέμου, ενός πολέμου από τους πλέον καταστροφικούς που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα, αν αναλογιστεί κανείς ότι οι ανθρώπινες απώλειες ήταν θεαματικά περισσότερες από κάθε άλλο πόλεμο. Οι νεκροί και αγνοούμενοι στη διάρκειά των πέντε χρόνων του πολέμου έφτασαν τα 50.000.000. Από αυτούς, οι 35.000.000 ήταν Ευρωπαίοι. Τεράστιος ήταν, επίσης, ο αριθμός των αμάχων θυμάτων, καθώς μόνο η Σοβιετική Ένωση έχασε πάνω από 20.000.000 ανθρώπους, από τους οποίους σχεδόν το 60% ήταν άμαχοι.

second world war

Η Ελλάδα υπολογίζεται ότι έχασε συνολικά περίπου 500.000 ανθρώπους (θάνατοι από την πείνα, εκτελεσμένοι, νεκροί του ελληνοϊταλικού και ελληνογερμανικού πολέμου, χιλιάδες που εξοντώθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης – κυρίως Εβραίοι της Θεσσαλονίκης – κ.ά.). Στη νίκη επί του «Άξονα» συνέβαλαν όλες οι δυνάμεις που συμμετείχαν στον αντιχιτλερικό συνασπισμό.

Παράλληλα, η 9η του Μάη αποτελεί και επέτειο για την Θεσσαλονίκη, καθώς το 1936, η πόλη ζούσε την κορύφωση της μεγάλης απεργίας, λίγο πριν τη δικτατορία του Μεταξά. Συγκεκριμένα, με βασικό αίτημα την αύξηση των κουρεμένων ημερομισθίων τους, οι καπνεργάτες αποφάσισαν γενική απεργία, η οποία αποδείχτηκε ως κάτι παραπάνω από «γενική», καθώς συμμετείχαν σχεδόν όλοι οι εργαζόμενοι.

Μετά τη μεγάλη απεργία των καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη, οι αστυνομικές δυνάμεις και ο στρατός πήραν μέρος σε μια επιχείρηση καταστολής που, τελικά, οδήγησε σε αιματηρή σύγκρουση. Δώδεκα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, με πρώτο τον 25χρονο αυτοκινητιστή Τάσο Τούση από το Ασβεστοχώρι. Οι σύντροφοί του τον έβαλαν σε μια ξύλινη πόρτα που ξήλωσαν από οικοδομή για να τον μεταφέρουν.

Τότε ήταν που ο Γιάννης Ρίτσος, βλέποντας τη φωτογραφία της μάνας του Τάσου Τούση να τον μοιρολογεί νεκρό πάνω στην άσφαλτο, περιτριγυρισμένη από χωροφύλακες και διαδηλωτές, έγραψε ένα από τα καλύτερα ποιήματά του, τον «Επιτάφιο»:

(απόσπασμα)

«Γιέ μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, καρδούλα της καρδιάς μου,

πουλάκι της φτωχιάς αυλής, ανθέ της ερημιάς μου,

πώς κλείσαν τα ματάκια σου και δε θωρείς που κλαίω

 και δε σαλεύεις, δε γρικάς τα που πικρά σου λέω;

Γιόκα μου, εσύ που γιάτρευες κάθε παράπονό μου,

Που μάντευες τι πέρναγα κάτου απ’ το τσίνορό μου,

τώρα δε με παρηγοράς και δε μου βγάζεις άχνα

και δε μαντεύεις τις πληγές που τρώνε μου τα σπλάχνα; ».

tasos toushs

Η εξέγερση των εργατών στη Θεσσαλονίκη επεκτάθηκε και σε πολλές άλλες ελληνικές πόλεις. Σηματοδότησε, έτσι, έναν από τους βασικότερους σταθμούς στο ελληνικό εργατικό κίνημα. Της εργατικής εξέγερσης  είχε προηγηθεί το κραχ του 1929 στην παγκόσμια οικονομία και η συνακόλουθη πτώχευση της Ελλάδας το 1932. Εκτός της οικονομικής κρίσης, οι πρόσφυγες που είχαν έρθει στη χώρα μας, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, αποτέλεσαν ακόμα μία αφορμή για τους εργοδότες, με αποτέλεσμα οι τελευταίοι να μειώσουν τα μεροκάματα. Κάπως έτσι ξεκίνησε το πρώτο καπνεργατικό συνέδριο.

Τι να μας θυμίζουν όλα αυτά, άραγε… Κρίση, πόλεμος, φασισμός, εκμετάλλευση από εργοδότες μέσα από προσχήματα… Ας επανέλθουμε στο σήμερα. Τα αντιφασιστικά συνθήματα είναι περισσότερο επιτακτικά από ποτέ. Επίκαιρα μέχρι και σήμερα, απέναντι σε έναν «σύγχρονο Χίτλερ». Η ιστορία δεν παύει ποτέ να επαναλαμβάνεται – ή μήπως την επαναλαμβάνουμε εμείς οι ίδιοι, χωρίς να μαθαίνουμε από τα λάθη μας;

Μάιος του 2014: η Ευρώπη της δημοκρατίας, που έχει μετεξελιχθεί σε Ευρώπη της κρίσης, τα πράγματα είναι κάθε άλλο παρά ρόδινα. Ο πόλεμος υπάρχει ακόμα. Σε άλλες περιπτώσεις είναι «αόρατος» και σε άλλες – όπως αυτή της Ουκρανίας – κάνει ιδιαίτερα αισθητή την παρουσία του, με τις εξελίξεις και τις σφαγές να μην σταματούν ποτέ. Παράλληλα, φασίστες και αντιφασίστες έρχονται σε βίαιες συγκρούσεις σε όλη την Ευρώπη, με πιο πρόσφατα τα γεγονότα στην Δανία το Σάββατο, 10 Μαΐου.

Ukraine

Και η Ελλαδίτσα; Όχι, η χώρα που γέννησε την δημοκρατία δεν θα μπορούσε να λείπει από το πανηγύρι του νεοφασισμού. Ο οποίος, βέβαια, έχει πολλά πρόσωπα: αυτό της Χρυσής Αυγής, αυτό της φτώχειας, αυτό της καταπάτησης πρωταρχικών ανθρώπινων δικαιωμάτων στο όνομα της κρίσης. Δυστυχώς, η ελληνική και, κατ’ επέκταση, η ευρωπαϊκή κοινωνία έχει ασθενή μνήμη, χειραγωγήσιμη, με αποτέλεσμα ο φασισμός να «φυτρώνει» ξανά μετά το ξερίζωμά του.