Το κίνημα της GRUNGE

Τι μας έρχεται γρήγορα, γρήγορα στο μυαλό όταν ακούμε τη λέξη «Grunge»; Συνήθως πάει κάπως έτσι: Kurt Cobain, Pearl Jam, 90’s, σκισμένα τζιν, καρό πουκάμισα, φλώροι (το τελευταίο αν είσαι μεταλάς). Λίγες λέξεις που δίνουν το στίγμα του μουσικού αυτού είδους. Είναι επαρκείς όμως; Φτάνουν για να καλύψουν το σύνολο του όρου; Φυσικά και όχι. Η Grunge πέρα από ένα μουσικό είδος, ήταν νοοτροπία, ήταν στυλ, ήταν ένα κίνημα, χωρίς ταξικούς όρους βέβαια, κάτι που την οδήγησε και στο ξεφούσκωμα με το πέρασμα των χρόνων σε αντίθεση  με άλλα παρόμοια είδη όπως η Punk. To κίνημα αυτό απέρρεε μέσα από τη συγκεκριμένη μουσική με βασικότερο εκφραστή της τον γνωστό σε όλους, κύριο Cobain. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

 

Βρισκόμαστε στα μέσα της δεκαετίας του ’80. Την εποχή που μεσουρανεί η Glam Metal αλλά και η Metal γενικότερα ενώ όλα τα φώτα των ΜΜΕ της εποχής πέφτουν επάνω στη μουσική σκηνή του Λος Άντζελες και της Νέας Υόρκης. Όμως σε μια πόλη της παραγκωνισμένης μουσικά πολιτείας της Ουάσινγκτον, το Σιάτλ, ένα νέο είδος μουσικής αρχίζει να αναδύεται. Πιτσιρικάδες που ακριβώς επειδή δεν έχουν καμιά πίεση φώτων επάνω τους, πειραματίζονται στα γκαράζ τους αναμειγνύοντας διάφορα είδη στην προσπάθειά τους να βρουν έναν δικό τους ήχο. Κάπως έτσι έχουμε κάποια πρώτα δείγματα Grunge ήχου εμπνευσμένου από τη hardcore punk, τη metal (πιο συγκεκριμένα τη heavy metal της δεκαετίας του ‘70 όπως των Sabbath και των Zeppelin και το εκτός ορίων proto-punk των Στούτζες) και το indie/πρώιμο alternative rock.

 

Πρόκειται λοιπόν για μια άναρχη κολεκτίβα συγκροτημάτων, η κάθε μία με μία δική της βρώμικη εκδοχή πάνω στο «ροκ» της δεκαετίας του ’70. Αυτό είναι άλλωστε που χαρακτηρίζει τη «Grunge», ηλεκτρικές κιθάρες με έντονη ηχητική παραμόρφωση, με αρκετά βρώμικο, σκουριασμένο «θόρυβο» και ηχητικά εφέ. Παράλληλα οι στίχοι της είναι άλλοτε απαθείς, άλλοτε θλιμμένοι αλλά πολλές φορές και γεμάτοι θυμό ενώ η δυναμική της μουσικής έχει έντονες αποκλίσεις από κομμάτι σε κομμάτι. Όλο αυτό ήταν ουσιαστικά μία αντίδραση απέναντι στην τεχνική λεπτομέρεια και τη φιλοδοξία του τότε μοντέρνου και κυρίαρχου metal.

 

Εκεί γύρω στο 1984 είναι που οι μπάντες του Σιάτλ άρχισαν να αναμειγνύουν αυτά τα είδη και τα εύσημα για την ένωση αυτή παίρνουν οι U-Men.

 

 

 

Kurt-CobainΥπήρξαν βέβαια και άλλοι εμπνευστές της Grunge με συγκροτήματα όπως οι The Fartz, οι 10 Minute Warning, οι The Accüsed, και οι  Τhe Fastbacks. Επίσης οι Melvins με αυτό το αργό, βαρύ και βρώμικο στυλ τους επηρέασαν πολύ σημαντικά τον ήχο της Grunge. Υπήρξαν και άλλες μπάντες όμως έξω από το Σιάτλ που επηρέασαν σημαντικά τη Grunge όπως οι Sonic Youth, οι Pixies και οι Dinosaur Jr. που ήταν και οι τρεις σημαντικότεροι. Ειδικά οι Sonic Youth, μέσα από το πατρονάρισμα πολλών συγκροτημάτων του Σιάτλ, κατάφεραν ακούσια να γαλουχήσουν τη Grunge σκηνή ενισχύοντας τα ανεξάρτητα χαρακτηριστικά των μουσικών της.

 

Η ανεξαρτησία αυτή οδήγησε σε μια αισθητική απογύμνωση όσον αφορά στη μουσική αλλά και την όλη νοοτροπία γενικότερα όπως το ντύσιμο, τη συμπεριφορά και τον τρόπο που πλασάρονταν. Πολύ δυναμικά και ωμά live χωρίς πολλά πυροτεχνήματα, φωτοσυστήματα, εφέ και σόου πάνω στην σκηνή. Ήταν πολύ λιτοί και ακόμα και τα πιο γνωστά συγκροτήματα, δεν ξεχώριζαν επάνω στη σκηνή από μια απλή underground μπάντα στα ξεκινήματά της! Σκοπός τους δεν ήταν να διασκεδάσουν αλλά να ροκάρουν.

 

tumblr_lgoso7QhR71qf2twwo1_500Αυτή η νοοτροπία στη σκηνή ήταν απόρροια της γενικότερης φιλοσοφίας των μουσικών της Grunge οποίοι προέβαλλαν την απογοήτευσή τους σχετικά με την κατάσταση στην κοινωνία και την αντιπαράθεσή τους σε αυτή αλλά με έναν αντικομφορμισμό απέναντι στις κοινωνικές προκαταλήψεις. Στο ντύσιμο τους χρησιμοποιούσαν ρούχα και αντικείμενα από καταστήματα δεύτερου χεριού ενώ η εμφάνισή τους αποτελούνταν συνήθως από καρό πουκάμισα, σκισμένα τζιν και σκισμένα παπούτσια χωρίς βέβαια αυτό το dress code να είναι απόλυτο. Διατηρούσαν γενικά ένα ατημέλητο-απεριποίητο στυλ το οποίο οφείλεται εν μέρει και στην ταξική καταγωγή τους διότι προέρχονταν από φτωχά εργατικά στρώματα. Όμως το διατήρησαν ακόμα και όταν άρχιζαν να κερδίζουν φήμη προσπαθώντας να πάνε κόντρα στη λαμπιρίζουσα και κιτς αισθητική του ’80 αλλά και στο πως τους ήθελαν οι κοινωνικές επιταγές του τότε. Ήταν αυθεντικοί και αυτό είναι χαρακτηριστικό της Grunge. Όλο αυτό το στυλ και η νοοτροπία πέρασε και στη νεολαία μετά την παγκόσμια εξάπλωση της Grunge. Ας δούμε λοιπόν την πορεία της Grunge από τα γκαράζ στην κορυφή!

 

Τα στάδια της Grunge προς την κορυφή

 

mudhoneyΗ 4ετία 1985-1988 θεωρείται καθοριστική για την οριστική διαμόρφωση του ήχου της Grunge. Ο όρος «Grunge» βέβαια είναι κάτι πολύ γενικό διότι ο ήχος μεταξύ των συγκροτημάτων έχει από μικρές έως μεγάλες αποκλίσεις. Αρχικά χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει μόνο την αναδυόμενη τότε μουσική σκηνή του Σιάτλ. Ήταν ο Μαρκ Αρμ (ο τραγουδιστής των Green River και έπειτα των Mudhoney) ο οποίος ανέφερε για πρώτη φορά τη λέξη «Grunge» για να περιγράψει αυτό το είδος μουσικής. Ο Αρμ πρωτοχρησιμοποίησε τον όρο το 1981 στέλνοντας γράμμα σε ένα περιοδικό του Σιάτλ περιγράφοντας τον ήχο της τότε μπάντα του σαν: «Pure Grunge! (σ.σ. βρώμικο/βρωμιά) Pure Noise! Pure Shit!». Χρόνια μετά ο ίδιος δήλωσε: «Προφανώς και δεν επινόησα εγώ τον όρο, τον πήρα από κάπου καθώς η λέξη χρησιμοποιούνταν ήδη». Εκείνος χρησιμοποίησε τη λέξη πιο πολύ για να περιγράψει τη μουσική του παρά για να δώσει έναν όρο στο είδος.

 

1985: οι Green River κυκλοφορούν το 1ο τους EP με τίτλο «Come on Down». Θεωρείται η 1η Grunge ηχογράφηση στην ιστορία. Το EP δεν προωθήθηκε πολύ και δεν τα πήγε καλά στις πωλήσεις. Παρόλα αυτά με το πέρασμα των χρόνων δημιούργησε τον δικό του θρύλο διότι είναι ο πρώτος των πρώτων του είδους.
Ένα ακόμη εξαιρετικό χαρακτηριστικό των Green River είναι ότι εκτός από πρωτοπόροι της Grunge, μέσα από τα σπλάχνα τους γεννήθηκε ένα μεγάλο μέρος της μουσικής του Σιάτλ. Ύστερα από τη διάλυσή τους οι Arm (φωνή) και Turner (κιθάρα) έφτιαξαν τους Mudhoney, οι Gossard( κιθάρα), Fairweather (μπάσο/κιθάρα) και Ament (μπάσο) έφτιαξαν τους Mother Love Bone, ενώ μετά τη διάλυση των Mother Love Bone τα μέλη τους έφτιαξαν τους Pearl Jam, ενώ κάποια άλλα πήγαν στους Love Battery (μαζί με μέλη των Mudhoney, U- Men και Skin Yard). Γενικά οι περισσότεροι μουσικοί στο Σιάτλ ήταν μια παρέα όπου ο ένας έπαιρνε ιδέες από τον άλλον.

 

 

 

1986: κυκλοφορεί ένα compilation album από την C/Z Records με τον τίτλο «Deep Six» το οποίο ομόφωνα θεωρείται ο 2ος δίσκος πιο σημαντικός δίσκος που επηρέασε βαθύτατα τον ήχο του Σιάτλ που στην πορεία έγινε παγκοσμίως γνωστός ως Grunge. Το άλμπουμ περιείχε 14 κομμάτια από τις εξής 6 μπάντες: Green River, Melvins, Mulfunkshun, Skin Yard, Soundgarden και U-Men.

 

 

 
Πρώιμοι Soundgarden, μακριά σχετικά από αυτό που θα εξελίσσονταν.

 

1987: οι Melvins κυκλοφορoύν τον 1ο τους δίσκο με τίτλο «Gluey Porch Treatments» και μένει στην ιστορία ως ο 3ος πιο επιδραστικός δίσκος στον ήχο της Grunge.

 

 

 

 

1988: Στα τέλη του ’87 οι Green River διαλύονται και ο τραγουδιστής του συγκροτήματος, Mark Arm, παρέα με τον κιθαρίστα Steve Turner φτιάχνουν το ’88 τους Mudhoney. Τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου κυκλοφορούν με την ανεξάρτητη δισκογραφική εταιρεία Sub Pop (εταιρεία που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της Grunge) το 1ο τους single με τίτλο «Touch me I’m Sick» το οποίο ήταν ό, τι πιο κοντά στη Grunge την εποχή εκείνη. Το single έγινε επιτυχία ανάμεσα στους indie κύκλους, προώθησε πολύ τη Grunge και θεωρείται από τα κλασσικά της ακούσματα.

 


Το πιο γνωστό κομμάτι τους. Η φράση “Touch me i’m sick” ήταν το inside joke της παρέας.

 

1991: Αρκετές Grunge μπάντες είχαν ήδη υπογράψει σε μεγάλες δισκογραφικές στα τέλη της δεκαετίας του ’80 (με πρωτοπόρους τους Soundgarden) και άρχισαν να διαφαίνονται σε ένα ευρύτερο κοινό. Μαζί και οι Alice In Chains και οι Screaming Trees οι οποίοι τα πήγαιναν αρκετά καλά. Ήταν όμως οι Nirvana που εκτόξευσαν τη Grunge στην κορυφή και την έκαναν παγκοσμίως γνωστή! Είχαν ήδη κυκλοφορήσει το 1989 έναν δίσκο, το «Bleach» ο οποίος δεν είχε μεγάλη επιτυχία παρά μόνο στους underground κύκλους. Ωστόσο είναι ένας αυθεντικός «σκουριασμένος» και θυμωμένος, Grunge δίσκος. Η Sub Pop είχε ασκήσει μεγάλη πίεση στο πως θα είναι ο ήχος του δίσκου και αυτό είχε εκνευρίσει πολύ τον Cobain ο οποίος είχε και άλλα ακούσματα. Οπότε το Σεπτέμβριο του 1991 κυκλοφορούν το 2ο άλμπουμ τους με τίτλο Nevermind με πολύ μεγάλη διαφορά στο ύφος, στους στίχους και στη μουσική από τον προηγούμενο. Στη δισκογραφική ήλπιζαν ότι στην καλύτερη θα τα πάει μέτρια. Το 1ο single του άλμπουμ “Smells Like Teen Spirit” σήμανε την ανάδειξη της Grunge σε μουσικό φαινόμενο! Στο MTV το έπαιζαν συνέχεια και το άλμπουμ πούλαγε 400.000 κόπιες την εβδομάδα μέχρι τα Χριστούγεννα! Τον Ιανουάριο του ’92 το Nevermind αντικατέστησε το δίσκο Dangerous του Michael Jackson στο νο.1 στον πίνακα με τις περισσότερες πωλήσεις. (Billboard 200).

 


Από τον 1ο τους δίσκος “Bleach”. Το κομμάτι εκφράζει τον εκνευρισμό του Cobain από την πίεση της Sub Pop για τον ήχο τους.

 

Οι Nirvana κατάφεραν να φέρουν στο προσκήνιο και να καθιερώσουν τη Grunge αλλά και το alternative rock γενικότερα. Έτσι κι αλλιώς ο όρος “Grunge” είναι πολύ γενικός. Με όλα τα βλέμματα πλέον συγκεντρωμένα στο Σιάτλ αναδείχθηκε και η δουλειά άλλων συγκροτημάτων όπως οι Pearl Jam, οι Alice in Chains, οι Soundgarden και μεγάλες δισκογραφικές άρχισαν να υπογράφουν με μπάντες από αυτή τη μουσική σκηνή. Οι Pearl Jam για παράδειγμα είχαν κυκλοφορήσει το άλμπουμ Ten ένα μήνα πριν την κυκλοφορία του Nevermind (δηλ. τον Αύγουστο του ’91) αλλά οι πωλήσεις ανέβηκαν έναν χρόνο μετά. Στο 2ο μισό του 1992 το Ten είχε γίνει τεράστια επιτυχία φτάνοντας 2ο στα billboard charts.

 

 

Μαζί με τη Grunge αναδείχθηκε και η κουλτούρα του μουσικού είδους αυτού με εκατομμύρια νέους σε όλο τον κόσμο να την υιοθετούν από τον τρόπο ντυσίματος έως τη συμπεριφορά. Κύριος εκφραστής αυτής της κουλτούρας αλλά και ολόκληρης αυτής της γενιάς χαρακτηρίστηκε από τα media, ο Cobain. Ένας τίτλος που ίδιος πάντα απέρριπτε δηλώνοντας πως η φήμη ήταν το τελευταίο πράγμα που ήθελε. Και άλλοι όμως ένιωθαν άβολα με την επιτυχία τους και όλη αυτήν τη δημοσιότητα που πήραν. Οι Pearl Jam ένιωθαν την επιτυχία σαν βάρος ενώ στον Vedder έπεφτε όλη η προσοχή. Τα περισσότερα από αυτά τα συγκροτήματα βρέθηκαν πολύ γρήγορα από τα υπόγεια που έκαναν live, να προβάλλονται καθημερινά από το MTV. Δεν ήταν έτοιμοι για όλη αυτή τη μαζική φήμη και δυσκολεύονταν να ανταποκριθούν σαν επαγγελματίες. Παράλληλα η Grunge είχε αρχίσει να χάνει την αυθεντικότητά της καθώς υπέστη άγρια εκμετάλλευση ως προϊόν σε όλα τα επίπεδα.

 

Από την κορυφή στην παρακμή

 

grunge-is-deadΕξαιτίας λοιπόν αυτής της υπερπροβολής τους και την χωρίς όρια εμπορικής τους εκμετάλλευσης, πολλά από τα πρωτοπόρα συγκροτήματα της Grunge στα μέσα της δεκαετίας του ’90, είχαν αρχίσει να παίρνουν την κατιούσα. Οι Alice in Chains, λόγω των εξαρτήσεων του τραγουδιστή τους, Layne Staley, από ναρκωτικά έπεσαν σε μια μεγάλη παύση από το ’96 έως και τον θάνατο του Layne το 2002 από overdose.  Οι Pearl Jam  με τη σειρά τους αντιμετώπιζαν δυσκολίες στις περιοδείες τους λόγω του ανεξάρτητου χαρακτήρα τους, ενώ με τους Nirvana είχε αναπτυχθεί μια έντονη φημολογία ότι διαλύονται εξαιτίας του εθισμού του Cobain με την ηρωίνη και της μόνιμης κατάθλιψής του. Οι φήμες αυτές φούντωσαν όταν ο Cobain φωτογραφήθηκε το 1993 με την κόρη του αγκαλιά, φορώντας ένα μπλουζάκι που έγραφε «grunge is dead.».Στις 8 Απρίλη του 1994 βρίσκεται νεκρός στο σπίτι του στο Σιάτλ. Είχε αυτοκτονήσει τρεις μέρες πριν. Υπάρχουν διάφορες εικασίες γύρω από το θάνατό του όμως η επίσημη αναφορά κάνει λόγο για αυτοκτονία. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε αφορμή συζητήσεων γύρω από το είδος της grunge και της μελλοντικής του πορείας.

 

Βλέποντας τη δύση των πρωτοπόρων συγκροτημάτων της Grunge, οι δισκογραφικές στην προσπάθειά τους να εκμεταλλευτούν μέχρι τέλους το τόσο κερδοφόρο μέχρι τότε είδος της Grunge, άρχισαν να υπογράφουν συμβόλαια με συγκροτήματα που μιμούνταν το είδος μουσικά, αλλά ήταν διατεθειμένα να κάνουν εμπορικές θυσίες. Έτσι, όρος «Post-grunge» άρχισε να κάνει σιγά-σιγά την εμφάνισή του. Αυτοί οι καλλιτέχνες δεν είχαν τις underground ρίζες της Grunge και ήταν κατά κύριο λόγο επηρεασμένοι από αυτό που η Grunge είχε γίνει τα τελευταία χρόνια. Η Post-Grunge ήταν ένα εμπορικά πιο βιώσιμο είδος που μετρίασε τις παραμορφωμένες κιθάρες και την εκκωφαντική βρωμιά της Grunge με καλογυαλισμένες και ραδιοφωνικά φιλικές παραγωγές.

 

 

Και ο ντράμερ των Nirvana με τη σειρά του, ο David Grohl, συνέβαλε πολύ στην Post-grunge, ιδρύοντας τους Foo Fighters σε ρόλο τραγουδιστή και κιθαρίστα συγκρότημα. Από το 1994 μέχρι και σήμερα έχουν μία πάρα πολύ επιτυχημένη εμπορική καριέρα και έχουν κυριολεκτικά σαρώσει τα διάφορα μουσικά βραβεία , μεταξύ των οποίων κατέχουν και 11 Grammys.

 


Γράφτηκε για τη χήρα του Κομπέην, Courtney Love, με την οποία τα εναπομείναντα μέλη των Νιρβάνα ήταν συνεχώς στα μαχαίρια μαζί της σχετικά με πνευματικά δικαιώματα. Σαφής ένδειξη του νοήματος του τραγουδιού είναι η επαναλαμβανόμενη φράση στο ρεφρέν: “I don’t owe you anything”.

 

Η απάντηση από την απέναντι πλευρά

 

tumblr_m1xxzoFclJ1rsj1l8o1_500Ακόμη ένα alternative rock είδος ξεπηδάει μέσα στα 90’s ως αντίδραση στην κυριαρχία της Grunge. Αυτήν τη φορά προέρχεται από την Αγγλία και η ονομασία αυτού, Britpop! Σε αντίθεση με τη Grunge, η Britpop χαρακτηριζόταν από νεανικό ενθουσιασμό και τη δίψα για αναγνώριση. Τα συγκροτήματα της Britpop είχαν πιο χαρούμενο και γλυκανάλατο ήχο, δεν ήταν τόσο δυνατά όσο της Grunge και όπως δηλώνεται και στον ίδιο τον τίτλο της, ήταν πιο pop. Μέσα από τους στίχους τους εξυμνούσαν το πώς είναι να είσαι νορμάλ και να απολαμβάνεις τα απλά πράγματα στη ζωή. Τα διέκρινε μια ανεμελιά και μια αισοδοξία. Ήδη είχε δημιουργηθεί ένα δίπολο ανάμεσα στις δυο πλευρές του ατλαντικού με την Britpop να κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος και με κάποιους από τους εκφραστές τους να δηλώνουν ανοιχτά την αντίθεσή τους. Ο τραγουδιστής των Blur συγκεκριμένα δήλωσε σε μια συνέντευξή του ότι «αν η Punk ξεφορτώθηκε τους Χίπις, εγώ ξεφορτώνομαι τη Grunge». Πολύ αργότερα ο Νόελ Γκάλλαχερ των Oasis είπε το 2006 ότι «το single “Live Forever” γράφτηκε στην ακμή της Grunge και ότι οι Νιρβάνα είχαν ένα τραγούδι που έλεγε “I Hate Myself and I Want to Die” και σκέφτηκα ότι εγώ δεν το έχω αυτό. Όσο και να γουστάρω τον Cobain εγώ δεν είμαι έτσι και δεν θέλω και οι άνθρωποι που έρχονται εδώ να μισούν τους εαυτούς τους και να θέλουν να πεθάνουν. Αυτά είναι μαλακίες».

 


Τραγούδι ύμνος της Britpop

 

Κάπως έτσι η Grunge άρχισε να εξαφανίζεται ως μουσικό είδος. Λίγο ο αιφνιδιασμός από την ξαφνική δημοσιότητα και φήμη, λίγο ο έτσι κι αλλιώς σκοτεινός ψυχισμός των ανθρώπων της σκηνής με αποτέλεσμα να βρίσκουν καταφύγιο στα ναρκωτικά, λίγο η υπερβολική εκμετάλλευση των media, των δισκογραφικών, ακόμα και των οίκων μόδας(!!!) οδήγησαν τη Grunge στο ξεθώριασμά της. Μπορεί βέβαια να μην υφίσταται πλέον με τον τρόπο που υφίσταντο τότε, όμως εξακολουθεί να ακούγεται έως σήμερα και να δημιουργεί έντονα συναισθήματα, να ταξιδεύει σε μια άλλη εποχή όσους την ακούνε και να συνεχίζει να επηρεάζει και να διαμορφώνει αμέτρητους σύγχρονους μουσικούς. Εξάλλου, πως μπορεί να πεθάνει ένα μουσικό είδος όσο υπάρχουν άνθρωποι που συνεχίζουν να το ακούν και να εμπνέονται από αυτό;

 

pearl jam