Μήνυμα από τη φυλακή

Στις χιλιάδες θέσεις των ελληνικών φυλακών στοιβάζονται πολλοί περισσότεροι από αυτούς που αντέχουν οι τοίχοι. Στα κρατητήρια άλλα εκατοντάδες άτομα περιμένουν να δουν την τύχη τους. Λίγο έτσι και λίγο αλλιώς οι φυλακές του σήμερα κατέληξαν να είναι εργοστάσια εγκληματιών. Τα ναρκωτικά γίνονται ληστεία κι η ληστεία δολοφονία. Συνθήκες και γεγονότα που σε κάνουν να φθονείς ακόμα περισσότερο την κοινωνία για τα δεινά της. Τι μπορεί να σκεφτεί κανείς στο άκουσμα της λέξης “φυλακή”; Δύσκολη η απάντηση δεδομένου ότι οι απόψεις διίστανται κι ο καθένας βλέπει το πράγμα από τη δική του οπτική γωνία. Πολλοί λίγοι μπορούν να το εξηγήσουν έτσι όπως ακριβώς πρέπει. Ίσως γιατί δεν μπορεί ο καθένας να δει πέρα από τα όρια της εμπειρίας του, ίσως γιατί δύσκολα κατανοείται η έννοια της.

Φυλακή δεν είναι μόνο κρατώ κάποιον κλεισμένο μέσα σε τέσσερις τοίχους, στερώντας του πρακτικά την ελευθερία. Ο άνθρωπος που βιώνει την κατάσταση κουβαλά συνάμα και τη δική του εσωτερική φυλακή, κάτι μακράν χειρότερο από τον εγκλωβισμό του σώματος. Το βράδυ της περασμένης Πέμπτης βρέθηκε νεκρός στο κελί του ο 42χρονος Ίλι Καρέλι, δράστης της δολοφονίας του αρχιφύλακα Γ. Τσιρώνη. Από τη μέρα εκείνη το παρασκήνιο που εκτυλίσσεται για τον εντοπισμό πιθανών ενόχων είναι πρωτοφανές ενώ χάσμα δημιουργείται ανάμεσα στους σωφρονιστικούς υπάλληλους και τους αστυνομικούς για την έρευνα που διεξάγεται.

Με αφορμή το περιστατικό μπορούν να τεθούν πολλά ερωτηματικά σχετικά με την αποδοτικότητα γενικότερα του σωφρονιστικού συστήματος στη χώρα μας αλλά και ειδικότερα το καθεστώς της βίας εντός των φυλακών που ενώ υποτίθεται πως “προστατεύουν” από το βίαιο έγκλημα, αυτές είναι τελικά που το συντηρούν, το διογκώνουν. Αθόρυβα, βουβά, νωχελικά. Το πρόβλημα δεν δημιουργήθηκε χθες, είναι γνωστό, το ξέρουμε, μα το αφήνουμε πίσω, πιθανότατα γιατί δεν έχει άμεση επίδραση σε εμάς. Κι αυτό, όσο παραμένει πρόβλημα, βυθίζεται, αναδύεται και πολλαπλασιάζεται μέχρι να έρθει και να γιγαντωθεί ασφυκτικά γύρω από το λαιμό μας. Με άλλα λόγια όσοι κλείνουν την πόρτα της φυλακής γυρνώντας την πλάτη πια στο καθεστώς του εγκλεισμού βγαίνουν στους δρόμους έτοιμοι να ξετυλίξουν το κουβάρι της ζωής τους από εκεί που το είχαν αφήσει. Πολλοί από αυτούς, μη υποστηριζόμενοι από την κοινωνία που αδυνατεί να τους εντάξει ομαλά στο πλήθος, επιστρέφουν στο σκοτεινό παρελθόν τους, αυτό το ίδιο που τους έστειλε στη φυλακή.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν πως μία από τις καλύτερες, αν όχι η καλύτερη, σωφρονιστική μέθοδος είναι η εκπαίδευση. Πριν μερικούς μήνες έλαμψε η είδηση της εισαγωγής σε ΑΕΙ τεσσάρων έγκλειστων των Φυλακών Ανηλίκων Αυλώνα, δίνοντας ένα θετικό μήνυμα για την εξέλιξη του ζητήματος “Σωφρονισμός” στην Ελλάδα. Η φτώχεια από την άλλη θεωρείται ο μεγαλύτερος παράγοντας για την ανάπτυξη της εγκληματικότητας τόσο εκτός όσο και εντός των φυλακών.

Πριν κάτι χρόνια στη Σουηδία ιδρύθηκε μια ΜΚΟ με το όνομα Χ-CONS. Στόχος της ήταν πρώην τρόφιμοι των φυλακών να επαναφέρουν τους νέους στην έντιμη ζωή, την απαλλαγμένη από ναρκωτικά και όποιες άλλες αντίστοιχες ουσίες. Οι συμμετέχοντες στην οργάνωση δεν βρίσκονται εντός των φυλακών αντιθέτως παρεμβαίνουν όποτε αυτοί το κρίνουν απαραίτητο. Σε πρώτη φάση μένουν τρεις μήνες στους ξενώνες της οργάνωσης. “Θα πρέπει να μάθουν να σηκώνονται νωρίς το πρωί, να έρχονται σε επαφή με τις αρχές, να εκπαιδεύονται σταδιακά σε κάποια από τις συμβεβλημένες επιχειρήσεις ώστε να είναι έτοιμοι να βγουν αργότερα στην αγορά εργασίας”, εξηγούν τα στελέχη της οργάνωσης. Το πρόγραμμα διαρκεί τρία χρόνια συνδυάζοντας επαγγελματική εμπειρία και κατάρτιση, δίνοντας στην ευαίσθητη κοινωνική ομάδα την αγκαλιά που θα τους βοηθήσει να σταθούν στα πόδια τους και να επανενταχθούν πλήρως.

Χαρακτηριστικό είναι πως η οργάνωση στη Στοκχόλμη έχει 750 μέλη και κάπου 20 παραρτήματα στη Σουηδία, ενώ στηρίζεται ουσιαστικά από γνωστούς καλλιτέχνες, μουσικούς και ηθοποιούς. Εκτός αυτών, έχει βοηθήσει να στηθούν ανάλογες οργανώσεις στο Βιετνάμ, την Ουκρανία, τη Λετονία, τη Λευκορωσία και την Ταϊλάνδη. Το έργο της Χ-CONS είναι άγνωστο στη χώρα μας, παρ’ όλο που πολλές οργανώσεις και εδώ αναζητούν καθημερινά τρόπους και μέσα προκειμένου να δημιουργήσουν ένα παρόμοιο δίκτυο προστασίας για τους “κατατρεγμένους”. Τι παραπάνω έχει η Σουηδία από εμάς; Πιθανόν βοηθούν οι περισσότεροι πόροι αλλά και το γεγονός πως η ανταπόκριση των κοινωνικών φορέων είναι μεγαλύτερη. Οφείλουμε να βιαστούμε. Αν αφήσουμε τους πρώην φυλακισμένους στην τύχη τους, η παρανομία θα μεγαλώσει την εγκληματικότητα και ο εκφοβισμός του ελληνικού πληθυσμού την ταπείνωση του.