Πολιτισμός σε κρίση

Τα τελευταία χρόνια, λόγω κυρίως της οικονομικής κρίσης, έχουν έρθει στην επιφάνεια πολλά προβλήματα διαχείρισης από πλευράς δημοσίου αλλά και ιδιωτικού τομέα. Το ζήτημα της κακοδιαχείρισης, σε οικονομικό και διοικητικό επίπεδο δεν είναι όμως προνόμιο μόνο του Υπουργείου Οικονομικών και των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Το πρόβλημα, αν κάποιος ανοίξει τα μάτια του και ψάξει λίγο καλύτερα, εντοπίζεται σε όλες τις εκφάνσεις οργανισμών και φορέων. Η διαχείριση είναι, ας πούμε, όχι και από τα πιο δυνατά μας σημεία. Η εξυγίανση δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε και οι εκκαθαρίσεις γίνονται άλλοτε με ρυθμούς χελώνας και σε κάποιες περιπτώσεις μαζικά και καταστροφικά, όπως στην περίπτωση της ΕΡΤ.

Από το πανηγύρι της αμέλειας και της αδιαφορίας για σωστή λειτουργία δεν θα μπορούσαν να λείψουν και φορείς του Πολιτισμού. Τα παραδείγματα του Μεγάρου Μουσικής και του Εθνικού Θεάτρου, για διαφορετικούς λόγους, δείχνουν την άγνοιά μας, όσον αφορά την εκμετάλλευση και προβολή του πολιτισμικού μας πλούτου, αλλά και την ασυνέπεια των φορέων να ανταποκριθούν στις ολοένα και μεταβαλλόμενες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

 Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά. Για το Μέγαρο Μουσικής ακούγονται εδώ και κάποιους μήνες σενάρια δυσοίωνα. Από την μία το χρέος, το οποίο ανέρχεται στα 230 εκατομμύρια ευρώ περίπου και είναι το αποτέλεσμα δανεισμού ύψους συνολικά 245 εκατομμυρίων ευρώ, με εγγυήσεις του ελληνικού δημοσίου και από την άλλη οι φήμες για καθυστερήσεις πληρωμών των 200 εργαζομένων του, έφεραν στην επιφάνεια τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο Οργανισμός Μεγάρου Μουσικής Αθηνών (ΟΜΜΑ) και ανάγκασαν το Υπουργείο Οικονομικών να επέμβει. Κάποιοι μιλούσαν για κλείσιμο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και προέβλεπαν εικόνες παρόμοιες με αυτές της ΕΡΤ και του λουκέτου, το οποίο της έβαλε η κυβέρνηση.

Σε πρόσφατη σύσκεψη που είχαν οι Υπουργός Οικονομικών Γιάννης Στουρνάρας, Υπουργός Πολιτισμού Πάνος Παναγιωτόπουλος, αναπληρωτής Υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας και πρόεδρος του ΟΜΜΑ Γιάννης Μάνου συζητήθηκε το μείζον πρόβλημα της αδυναμίας αποπληρωμής του χρέους του ΟΜΜΑ. Σύμφωνα με υψηλόβαθμο στέλεχος του Υπουργείου Πολιτισμού, η κυβέρνηση δεν έχει πρόθεση να κλείσει το Μέγαρο Μουσικής, αλλά αντίθετα το Δημόσιο θα πάρει στην κυριότητά του το νέο κτίριο του Μεγάρου, ενώ το παλαιό θα παραμείνει στο σημερινό καθεστώς. Επίσης, η διαχείριση θα ασκείται μεν από τη διοίκηση του Μεγάρου, αλλά εφεξής το κράτος θα έχει την πλειοψηφία στο διοικητικό συμβούλιο του ΟΜΜΑ με έξι μέλη. Παράλληλα, με αφορμή παλαιότερα δημοσιεύματα ότι το Μέγαρο θα περάσει στο Δημόσιο και εν συνεχεία στον έλεγχο του ΤΑΙΠΕΔ, με προοπτική ένα διεθνή διαγωνισμό για την εξεύρεση ιδιώτη επενδυτή, άλλος παράγοντας που συμμετείχε στη σύσκεψη, ξεκαθάρισε ότι «ο πολιτισμός δεν πωλείται». Ο ίδιος παράγοντας ανέφερε ότι το σχέδιο βιωσιμότητας του Μεγάρου Μουσικής δεν προβλέπει κάποια απόλυση, ενώ, αντίθετα, προβλέπει, μεταξύ άλλων, την αξιοποίηση των χώρων του και ως συνεδριακού κέντρου.

Όσον αφορά τώρα το ζήτημα του Εθνικού Θεάτρου, τα θέματα διαχείρισης, αποδίδονται, εκτός από την οικονομική συνιστώσα και στην έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των στελεχών του. Από τη στιγμή που ανέλαβε καθήκοντα καλλιτεχνικού διευθυντή ο Σωτήρης Χατζάκης, οι παραιτήσεις και οι παρεξηγήσεις δίνουν και παίρνουν. Η πρώτη παραίτηση ήρθε από τον πρόεδρο του Δ.Σ του Εθνικού Θεάτρου, Σταύρου Ξαρχάκου, ο οποίος δεν ενέκρινε την καλλιτεχνική προσθήκη στο νέο, τότε, πρόγραμμα, του Λάκη Λαζόπουλου και του Πέτρου Φιλιππίδη, γεγονός που από μόνο του φαίνεται να είναι κάπως αδύναμο, για να φτάσει τον Ξαρχάκο να παραιτηθεί. Ίσως η εμμονή του Χατζάκη στις θέσεις του και ο τρόπος που τις εξέφρασε να ήταν η αφορμή. Αμέσως μετά έρχεται η παραίτηση της σκηνογράφου Έλλης Παπαγεωργακοπούλου από τη σκηνογραφία της παιδικής παράστασης “Μόγλης” και άλλων τριών παραγωγών. Αργότερα θα επανέλθει σε όλες πλην του “Μόγλη”. Αφορμή φαίνεται να στάθηκε η διαφωνία της με τον Χατζάκη και μήλον της έριδος μια παλιά γνωστής του και συνάδελφο, την Έρση Δρίνη, η οποία και θα αναλάμβανε υπεύθυνη των σκηνογράφων και των ενδυματολόγων. Η κριτική της για τα κοστούμια της Έλλης Παπαγεωργακοπούλου δημιούργησε αναταραχές και την βραχύβια αποχώρηση της τελευταίας.

Σε πιο πρόσφατα γεγονότα τώρα, λίγο πριν το ανέβασμα της παράστασης, “Η πρόβα του νυφικού”, ο σκηνοθέτης Βασίλης Βαφέας, αποχωρεί κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες και δεν είμαστε ακόμα και σήμερα σίγουροι, αν πρόκειται για παραίτηση ή απομάκρυνση. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, λίγο μετά τη συνέντευξη του Χατζάκη στην Μυρτώ Λοβέρδου και στο Βήμα της Κυριακής, όπου και ανακοίνωσε δημοσίως συνεργασία με τον Στάθη Λιβαθινό, ο σκηνοθέτης διαψεύδει μετά από λίγα εικοσιτετράωρα τον καλλιτεχνικό διευθυντή με δημόσια επιστολή του, στην οποία μεταξύ άλλων διαβάζουμε “Με μεγάλη έκπληξη πληροφορήθηκα από τη συνέντευξη του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου στη Μυρτώ Λοβέρδου, στο Βήμα της Κυριακής (19/01/2014), ότι πρόκειται την προσεχή περίοδο να σκηνοθετήσω συγκεκριμένο έργο στο Εθνικό Θέατρο. Ομολογώ ότι για πρώτη φορά δέχομαι πρόταση σκηνοθεσίας δημοσίως και δια του τύπου, γι’ αυτό και αισθάνομαι την ανάγκη να απαντήσω κι εγώ δημοσίως. Μια σκηνοθεσία στο Εθνικό Θέατρο δεν συμπεριλαμβάνεται στα προσεχή μου σχέδια, ακόμη και αν θα πρωταγωνιστούσε, όπως διάβασα, ο Γιώργος Μιχαλακόπουλος, τον οποίο είναι αυτονόητο ότι σέβομαι απεριόριστα και τιμώ. Ουδέποτε συζητήθηκε συγκεκριμένη πρόταση σκηνοθεσίας για το Εθνικό Θέατρο -πόσο μάλλον συμφωνία- με τον Σωτήρη Χατζάκη.”

Η κατάσταση σε επίπεδο διαχείρισης και έκθεσης σε αυτούς τους δύο μεγάλους πολιτιστικούς οργανισμούς, οι οποίοι αποτελούν τους στυλοβάτες της ανάδειξης του πολιτιστικού και πολιτισμικού μας πλούτου, μας φέρνουν αντιμέτωπους με πολλαπλά προβλήματα. Πρώτον, διασύρουν την εικόνα των φορέων στον κόσμο και στρέφουν το κοινό, ακόμα και το πιο πιστό, μακριά από το καλλιτεχνικό τους πρόγραμμα. Δεύτερον, θέτουν τις βάσεις για την αποδιοργάνωση του πολιτιστικού και πολιτισμικού τομέα και χάνουν την αξιοπιστία τους και σε επίπεδο ικανότητας διαχείρισης. Και τέλος, μας κάνουν να αισθανόμαστε ακόμα πιο φτωχοί, ειδικά σε μια περίοδο που ο πολιτισμός είναι πιο απαραίτητος από ποτέ.

Οι συγκρούσεις και οι έριδες των παρασκηνίων, που τελικά βγαίνουν και στο προσκήνιο, η οικονομική κακοδιαχείριση και η αβεβαιότητα για το μέλλον, όχι μόνο των εργαζομένων, αλλά και ολόκληρων φορέων και η παγιωμένες αντιλήψεις δεκαετιών που θέλουν τους μεγάλους πολιτιστικούς οργανισμούς να είναι έρμαια της κλίκας και της αδιαφάνειας το μόνο που καταφέρνουν είναι να απομακρύνουν το κοινό από την ουσία της ύπαρξής τους, την διάδοση του πολιτισμού.