Στάνλεϊ Κιούμπρικ: “Όταν ένας άνθρωπος σταματήσει να επιλέγει, τότε παύει να είναι άνθρωπος”

“Λολίτα, φως της ζωής μου, φωτιά των λαγόνων μου. Άμαρτημά μου εσύ, ψυχή μου. Λο – λί – τα: η ακρούλα της γλώσσας να έρπει τρεις φορές, τρία βήματα στον ουρανίσκο πριν ραπίσει, τρις, τους κοπτήρες. Λο. Λί. Τα.

Λο, σκέτη Λο, τα πρωινά, ένα σαράντα εφτά και με χαμένη τη μια κάλτσα. Λόλα με το παντελονάκι. Ντόλυ στο σχολείο. Ντολόρες στο χαρτί, στη διακεκομμένη γραμμούλα. Μα στην αγκαλιά μου πάντοτε Λολίτα. Είχε άραγε προάγγελο; Και βέβαια, και βέβαια είχε. Μπορεί δε κάλλιστα να πεις πως ίσως να μην είχε υπάρξει αυτή η Λολίτα αν πρώτα εγώ δεν είχα αγαπήσει, ένα καλοκαίρι, μια κάποιαν αρχική παιδίσκη. Σ’ ένα βασίλειο στην ακτή. Μα πότε, πότε; Σε χρόνια τόσα προτού η Λολίτα γεννηθεί όσο ήμουν ο ίδιος το καλοκαίρι εκείνο. Μπορείς να ελπίζεις πάντα από χέρι δολοφόνου μιαν εκζήτηση στο ύφος της αφήγησης.

Αξιότιμοι κύριοι ένορκοι, τεκμήριο πρώτο, αυτό που τα σφαλερά, ουράνια σεραφείμ, τα απλοϊκά, τα ευγενή κι ολόφτερα σεραφείμ, φθονήσανε. Ενώπιόν σας ένα ακάνθινο κουβάρι.”Λολίτα

Κάπως έτσι ξεκινά η Λολίτα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, ένα από τα σπουδαιότερα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα, που αγαπήθηκε και μισήθηκε, απαγορεύτηκε και κατηγορήθηκε και παρ’ όλα αυτά κατάφερε να μείνει στις καρδιές εκατομμυρίων αναγνωστών, ως μια από τις πιο συγκλονιστικές ερωτικές ιστορίες που γράφτηκαν ποτέ. Ήταν το τέλος της συντηρητικής εποχής του 1950, η αρχή μιας φεμινιστικής εποχής, ήταν η αρχή της δεκαετίας του 1960. Το 1962 μετά από διάφορα περιοριστικά ζητήματα ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ κατάφερε να δείξει τη Λολίτα του και στον υπόλοιπο κόσμο, αφήνοντας μια ακόμα πιο γλυκιά γεύση στην επίμαχη ιστορία.

Δεκαπέντε χρόνια μετά το θάνατό του (26 Ιουλίου 1928-7 Μαρτίου 1999), o μεγάλος σκηνοθέτης παραμένει ακόμα ο ήρωας όχι μόνο των φίλων του κινηματογράφου αλλά και ανθρώπων που τον θαύμασαν για την αυθεντικότητα, την απλότητα και το μεγαλείο εκείνου που αναδεικνύεται μέσα από την τέχνη του. Τελειομανής σε έσχατο βαθμό, εγκατεστημένος μόνιμα στην Αγγλία όπου ζούσε σαν ερημίτης, αρνούμενος να ταξιδεύει ή να δίνει συνεντεύξεις, ο Κιούμπρικ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς της έβδομης τέχνης. Εκκεντρικός και ιδιοφυής σε εντυπωσιακά μεγάλες δόσεις, ανήκει σ’ εκείνους τους κινηματογραφιστές δημιουργούς, που αν και μεταπηδούν από το ένα είδος στο άλλο (επιστημονική φαντασία, πολεμικό, κωμωδία, κοινωνική σάτιρα, κλπ), συνεχίζουν να τα καταφέρνουν υπέροχα, εφευρίσκοντας με το έργο τους, έναν αποκλειστικά δικό τους κινηματογραφικό κόσμο.

ΚιούμπρικΟ Στάνλεϊ Κιούμπρικ γεννήθηκε στη συνοικία του Μπρονξ της Νέας Υόρκης, σε μια οικογένεια εβραϊκής καταγωγής. Σαν παιδί, ήταν ιδιαίτερα έξυπνος, αλλά δεν είχε καταφέρει να επιτύχει και ιδιαίτερα υψηλή βαθμολογία στο σχολείο. Ο πατέρας του Tζακ, ο οποίος εργαζόταν ως γιατρός στη Νέα Υόρκη, προσπαθούσε να βρει μια θεραπεία για την κακή ακαδημαϊκή επίδοση του γιου του, οπότε και αποφάσισε το 1940 να στείλει τον Στάνλεϊ στον θείο του στην Καλιφόρνια, ελπίζοντας ότι μια αλλαγή περιβάλλοντος θα συνέβαλλε θετικά στην βελτίωση των βαθμών του νεαρού Κιούμπρικ. Ξεκίνησε την καριέρα του στο Χόλυγουντ, αλλά δημιούργησε τα αριστουργήματά του στην “εξορία” του Λονδίνου, όπου εγκαταστάθηκε μόνιμα απογοητευμένος από τα μεγάλα αμερικάνικα στούντιο. Ο Αμερικανός σκηνοθέτης υπέγραψε μερικές από τις πιο ευφυείς ταινίες όλων των εποχών. Το “2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος” και “Το Κουρδιστό Πορτοκάλι” αποτελούν ταινίες-σταθμούς, αλλά και οικουμενικά διαμάντια του ανθρώπινου πνεύματος.

Η πρώτη μικρού μήκους ταινία του Κιούμπρικ ήταν μια επιτυχία που αγοράστηκε από την RKO αφήνοντας στον Στάνλεϊ ένα μικρό κέρδος. Αρκετές άλλες ταινίες μικρού μήκους, που γύρισε ήταν το “Flying Padre” το 1951 και το “The Seafarers” το 1952, ενώ λίγο αργότερα και συγκεκριμένα το 1953 κατάφερε να κάνει την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, “Fear and Desire”, που γυρίστηκε στην Καλιφόρνια. Εν τω μεταξύ, o Κιούμπρικ είχε παντρευτεί την αγαπημένη του από το σχολείο, Toba Metz. Οι δυσκολίες ωστόσο των γυρισμάτων της πρώτης του ταινίας έφεραν τόσο ισχυρούς κραδασμούς στον γάμο του που τελικά κατέρρευσε. Η πρώτη του ταινία απέσπασε μεικτές κριτικές. Το ταλέντο όμως του δημιουργού δεν έμεινε κρυφό, κάτι το οποίο επιβεβαιώθηκε και με τις δύο επόμενες ταινίες του, το “Killer’s Kiss” το 1955 και το “The Killing” το 1956 που προσέλκυσαν την προσοχή του Χόλιγουντ. Το 1957, του έγινε πρόταση να σκηνοθετήσει το “Paths of Glory” (Σταυροί στο Μέτωπο), με πρωταγωνιστή τον Κιρκ Ντάγκλας.Κιούμπρικ

Έρως, σεξ, αίμα. Δίχως αμφιβολία τα τρία προσφιλή θέματα του Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Με τη Λολίτα του Ναμπόκοφ, ο σκηνοθέτης μετέφερε στη μεγάλη οθόνη ένα από τα μεγαλύτερα ερωτικά σκάνδαλα όλων των αιώνων επιλέγοντας ως πρωταγωνίστρια την ανήλικη Σου Λάιον. Ο πουριτανισμός και το συντηρητικό πνεύμα των Βρετανών δεν άντεξε το θέαμα. Σε αυτή τη “Λολίτα” (αργότερα υπήρξε και άλλη με τον Τζέρεμι Αϊρονς) ένας μεσήλικας καθηγητής, ο Τζέιμς Μέισον, “εξοντώνεται” και από τη μάνα (Σέλεϊ Γουίντερς) και από την κόρη (Σου Λάιον). Το 1979 ο Κιούμπρικ επέστρεψε στο ίδιο σχεδόν μοτίβο και το “αρσενικό” πέρασε στην αντεπίθεση. Ο Τζάκ Νίκολσον στη “Λάμψη” ξεπερνά κάθε όριο τρέλας και ψυχοπάθειας. Η κλασική σκηνή που όλοι έχουμε συνδέσει με την ταινία είναι εκείνη ενός αλαφιασμένου Τζακ Νίκολσον να σπάει με το τσεκούρι την πόρτα, την τρομαγμένη Σέλεϊ Ντιβάλ να κοιτάζει με γουρλωμένα μάτια, την ατάκα “Heeeere’s Johnny”.

Στις 4 Νοεμβρίου του 1996 ανακοινώθηκε ότι αρχίζουν τα γυρίσματα της τελευταίας ταινίας του Στάνλεϊ Κιούμπρικ με τον τίτλο “Eyes Wide Shut”. Οπως συνήθιζε, έτσι κι εδώ ο ίδιος εξασφάλισε για το σενάριο της ταινίας δυνατό μυθιστόρημα. Πρόκειται για το βιβλίο του Αρθουρ Σνίτζλερ “Traumnoville” (στη Βρετανία κυκλοφόρησε με τον τίτλο “Rhapsody: Α Dream Novel”).

ΚιούμπρικΤρία χρόνια πριν από αυτή την ανακοίνωση, δηλαδή το 1993, ο Κιούμπρικ επρόκειτο να γυρίσει το “Wartime Lies” από το ομότιτλο μυθιστόρημα του Λιούις Μπέγκλεϊ, για ένα αγόρι με τη θεία του που προσπαθούσαν να επιβιώσουν από τους ναζιστές της Πολωνίας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μερικούς μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου (1993), ο Κιούμπρικ άλλαξε λόγω “Λίστας Σίντλερ” και Στίβεν Σπίλμπεργκ. Πρόκειται για ένα αμερικανικό πολεμικό βιογραφικό δράμα παραγωγής 1993 με θέμα τον Όσκαρ Σίντλερ, έναν Γερμανό επιχειρηματία που έσωσε τις ζωές χιλίων Πολωνών Εβραίων στο Ολοκαύτωμα προσλαμβάνοντας τους στα εργοστάσια του. Την ταινία σκηνοθέτησε ο Στίβεν Σπίλμπεργκ.

Λίγο αργότερα, η εταιρεία Warner Bros ανακοίνωσε ότι ο “μύθος” Κιούμπρικ θα σκηνοθετήσει ταινία επιστημονικής φαντασίας με τον τίτλο “ΑΙ” από τα αρχικά των δύο αγγλικών λέξεων Artificial Intelligence. Επρόκειτο για υπερπαραγωγή πολλών δεκάδων εκατομμυρίων που στη συνέχεια ματαιώθηκε.

Το 1999 τελικά ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ σκιαγράφησε το σκοτεινό ταξίδι του Γουίλιαμ Χάρφορντ ,καταγράφοντας βήμα προς βήμα τις Μάτια ερμητικά κλειστάεκφάνσεις των συναισθηματικών του φορτίσεων, με βάση τα διάφορα συμβάντα που του προκύπτουν, αλλά και τις αλλαγές που επιφέρει η διαδρομή στον ψυχισμό του. Ένα έπος βασισμένο στο βιβλίο “Traumoville” του Άρθουρ Σνίτσλερ. Τα γυρίσματά του διήρκεσαν 400 μέρες, κάτω από άκρα μυστικότητα. Πρωταγωνιστικό ζευγάρι, οι Τομ Κρουζ και Νικόλ Κίντμαν. Ο λόγος φυσικά για το “Μάτια ερμητικά κλειστά”.