“Πάντα οι άνθρωποι και οι κοινωνίες θα περνούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο μια κρίση”Συνέντευξη με τους συντελεστές της παράστασης Hamletmachine

Τα Pints είχαν τη χαρά να συνομιλήσουν με τους συντελεστές της παράστασης Hamletmachine και σας παρουσιάζουν μια άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη, για το θέατρο, το έργο του Heiner Muller, τα συναισθήματα και τα σύμβολα. Άλλωστε δεν περιμέναμε τίποτα λιγότερο ενδιαφέρον από τον σκηνοθέτη Γιώργο Ζαμπουλάκη και την ερμηνεύτρια Μαριάννα Δημητρίου.

-Πώς ήρθε η επιλογή για το ανέβασμα της παράστασης Hamletmachine;

Γιώργος Ζαμπουλάκης: Θεωρώ το θέατρο κατεξοχήν πολιτική τέχνη που πρέπει να συμμετέχει στη δημόσια συζήτηση, και μέσω της αισθητικής και της συναισθησίας να ενδυναμώνει την δημοκρατία και να βοηθά στην εξέλιξη των ιδεών και της σκέψης. Το έργο Hamletmachine είναι μια κιβωτός που σε κωδικοποιημένη μορφή εμπεριέχει την ευρωπαϊκή ιστορία από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και μετά, την ανάπτυξη όλων των μεγάλων κινημάτων, την ιστορία του θεάτρου, καθώς και την εξέλιξη του σύγχρονου Υποκειμένου. Είναι ένα μοναχικό κείμενο που χάνεται στις προσδοκίες και στις απογοητεύσεις της Ιστορίας. Ο καλλιτέχνης πρέπει να αφουγκράζεται την κοινωνία στην οποία απευθύνεται, να παίρνει την αγωνία της και τα αδιέξοδα της και ως αντίδωρο με την μορφή της Τέχνης να τα επιστρέφει, όχι ως απαντήσεις αλλά δημιουργώντας ένα σημείο που ο καθένας μεταφράζοντας το, βρίσκει τις δικές του λύσεις, το δικό του τρόπο επαναπροσδιορισμού. Τα τελευταία χρόνια η ελληνική κοινωνία δέχεται μια βίαιη επίθεση σε όλα τα επίπεδα, ο κόσμος έρχεται αντιμέτωπος με ανατροπές και σαστισμένος παρακολουθεί, προσπαθώντας να κατανοήσει τι γίνεται, χωρίς να είναι σε θέση ακόμα να αντιδράσει πραγματικά. Το Hamletmachine είναι υλικό για να μιλήσει κανείς για μια υπό διάλυση Ευρώπη, για την ιδέα του ανθρώπου που βρίσκεται πάντα σε κρίση.

-Ποια ήταν τα συναισθήματά σας όταν μάθατε ότι θα πρωταγωνιστήσετε στην παράσταση;

Μαριάννα Δημητρίου: Αρχικά τρόμαξα! Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά κείμενα που έχω συναντήσει, γραμμένο για περισσότερους από έναν ηθοποιούς, πυκνότατο, γεμάτο σύμβολα και κωδικοποιημένες αναφορές σε πρόσωπα, γεγονότα και έννοιες. Και με ισχυρό περιεχόμενο που μεταστρέφεται κάθε λίγες γραμμές. Μεγάλη ευθύνη. Μελετώντας το βαθύτερα συνειδητοποίησα πως ερχόμουν σε επαφή με έννοιες και ιδέες υψηλές που θα ήθελα πολύ να μοιραστω με το κοινό του σήμερα και με λόγια που θα ήθελα να πω, να φωνάξω! Και ίσως να φωνάξουν και κάποιοι αλλοι μαζί μου….. 

-Γιατί επιλέξατε μια γυναίκα για τον ρόλο;

Γιώργος Ζαμπουλάκης: Στο ίδιο το κείμενο παρουσιάζεται ένα υποκείμενο που συνεχώς μεταμορφώνεται επί σκηνής. Περνάει από τον ένα ρόλο στον άλλο, από την μια ιδέα στην άλλη κάθε δεύτερη σειρά. Από Άμλετ γίνεται Ριχάρδος, Μάκμπεθ, Ρόζα Λούξενμπουργκ, Ουλρίκε Μάινχοφ, για να φτάσει στο τέλος στην Ηλέκτρα. Για μένα δεν ήταν θέμα αν ο ηθοποιός ήταν άνδρας ή γυναίκα αλλά αν είχε την δυνατότητα την ενεργειακή και την πνευματική να υποστηρίξει στη σκηνή ένα τέτοιο κείμενο και τις γρήγορες μεταμορφώσεις που απαιτεί. Η παράσταση σχεδιάστηκε για την Μαριάννα Δημητρίου γνωρίζοντας ότι σαν ηθοποιός διαθέτει τα παραπάνω στοιχεία.

-Τι ήταν αυτό που σας δυσκόλεψε περισσότερο ερμηνευτικά ή σε επίπεδο προσέγγισης των ρόλων;

Μαριάννα Δημητρίου: Κατ’αρχήν το αυτονόητο-η τόσο συχνή εναλλαγή ρόλων ή αν θέλετε προσώπων ή συμβόλων και ιδεών που αυτά μεταφέρουν. Σε ενα κείμενο ψυχολογικού ρεαλισμού δε θα επιχειρούσα καν να προσεγγίσω τους ανδρικούς χαρακτήρες αλλά ούτε και μια δεκαεπτάχρονη Οφηλία ή αλλους ρόλους. Εδώ πρόκειται για ένα εννοιολογικό κείμενο όπου οι ρόλοι είναι κυρίως φορείς ιδεών. Αυτό βέβαια δε μειώνει καθόλου τη δυσκολία του να εμφανίσεις επί σκηνής όλα αυτά τα πρόσωπα το ένα μετά το άλλο-αντιθέτως την εντείνει διότι και τα πρόσωπα πρέπει να φανερωθούν-με τρόπο μη ψυχολογικό-αλλά και οι ιδέες τους να μεταδοθούν. Για να γίνει αυτό έπρεπε να βρεθεί μια συγκεκριμένη γλώσσα για την παράσταση. Χρειάστηκε πολύ σκληρή δουλειά-σωματική και πνευματική.

-Συναντήσατε κάποια δυσκολία στη σκηνοθεσία και αν ναι ποια;

Γιώργος Ζαμπουλάκης: Η βασική ιδέα για την σκηνοθεσία ήταν να παρουσιαστεί το κείμενο επί σκηνής σε τέσσερις διαφορετικούς χρόνους, πολύ γρήγορος (αλογικός), αναλυτικός (επαναπροσδιορισμός του νοήματος μέσω της μνήμης), αργός (θεατρική μεταμόρφωση), και πολύ αργός (δυναμικός verbal). Η κατανόηση και η εκτέλεση από την ηθοποιό με ακρίβεια μιας τέτοιας παρτιτούρας ήταν και η μεγαλύτερη δυσκολία. Μια και η παράσταση βασίζεται όχι στα εξωτερικά χαρακτηριστικά (φώτα, προτζέκτορες, μικρόφωνα, ντουντούκες) που κατακλύζουν την ελληνική πειραματική σκηνή, αλλά στο τι μπορεί να κάνει ένας ηθοποιός με το σώμα, την ενέργεια, την φωνή και την διάνοια του.

-Ταυτίζεστε περισσότερο με κάποιον από τους ρόλους του κειμένου ή θεωρείτε ότι κάποιος από τους χαρακτήρες του κειμένου μιλάει μέσα σας περισσότερο και γιατί;

Μαριάννα Δημητρίου: Πιστεύω πως κάθε γυναίκα κάθε γενιάς θα ταυτιζόταν με αυτή τη Μυλλερική Οφηλία γιατί ξεδιπλώνει μέχρι τον πυρήνα της τη γυναικεία φύση και μάλιστα διαμέσου των εποχών. Υπάρχουν όμως και πολλά άλλα σημεία του έργου με τα οποία ταυτίζομαι απόλυτα, όπως για παράδειγμα όλη η σκηνή της “εξέγερσης”. Και πάλι όμως θα επιμείνω στις ιδέες και όχι στά πρόσωπα. Εκεί βρίσκεται το βάθος και το βάσανο της ερμηνείας. Στις έννοιες που πρέπει να ζωντανέψουν καθαρές μπροστά στο θεατή βγαίνοντας από μέσα σου. Ταυτίζομαι λοιπόν απόλυτα με το κείμενο του Muller.

 Γιώργος ΖαμπουλάκηςΚαταρχήν το μεταδραματικό θέατρο του Heiner Muller δεν έχει χαρακτήρες όπως εσείς τους εννοείτε, τα πρόσωπα είναι σύμβολα που φέρουν ιδέες στη σκηνή, αποτελούν συνισταμένες, του θεάτρου, της Ιστορίας, κοινωνικών και πολιτικών καταστάσεων. Το κομμάτι του κειμένου που με συγκινεί πάντα είναι το κομμάτι του αδιεξόδου του ηθοποιού που θέλει να σταματήσει να υποκρίνεται και να μεταμορφώνεται, να σκοτώνει και ν’ αγαπά, που θέλει να κατοικήσει στις φλέβες του, στο μεδούλι των οστών του, στο λαβύρινθο του κρανίου του, που θέλει να ανατρέψει όλες τις σχέσεις που αποτελούν το σύγχρονό άνθρωπο……

-Τώρα που δαμάσατε αυτούς τους ρόλους, ποια είναι τα συναισθήματά σας;

 Μαριάννα Δημητρίου: Οι ρόλοι και τα κείμενα δε δαμάζονται ποτέ. Είναι πάντα ελεύθεροι και καλπάζουν μέσα στο χρόνο και στα μυαλά όλων μας. Τους πλησιάζεις για λίγο, τους ακουμπάς ή τους καβαλικεύες και ταξιδεύεις μαζί τους- αλλά δεν τους δαμάζεις ποτέ. Αυτό το ταξίδι μου δίνει μεγάλη χαρά και πληρότητα για όσο διαρκεί. Με γεμίζει ευγνωμοσύνη. Από κει και πέρα πιστεύω πως η τέχνη στέκεται πάντα υψηλότερα από τον καλλιτέχνη.

-Πιστεύετε ότι το κείμενο του Heiner Muller είναι επίκαιρο;

 Γιώργος Ζαμπουλάκης: Τα μεγάλα κείμενα είναι πάντα επίκαιρα γιατί παρουσιάζουν σε κρίση την ιδέα για τον άνθρωπο. Το συγκεκριμένο κείμενο παρουσιάζει, -αντιγράφοντας τη φύση του ηθοποιού-, ένα μοντέλο για τον άνθρωπο που μεταβάλλεται συνεχώς. Η παρουσίαση ενός μεταβαλλόμενου υποκειμένου- ιδέα που έρχεται αντίθετη με τη δυτική σκέψη που θέλει τον άνθρωπο να οργανώνει την προσωπικότητα του ως ένας-,καθώς και οι αναφορές στον θάνατο και την πτώση όλων των ιδεολογιών, αλλά και την συνεχή δημιουργία νέων που θα αποτελέσουν τις ουτοπίες του Αύριο, ήταν για μένα τα σημεία στήριξης και οργάνωσης μιας σύγχρονης παράστασης.          

 Μαριάννα Δημητρίου: Το κείμενο του Heiner Muller θα είναι πάντα επίκαιρο. Ακριβώς επειδή είναι υψηλό. Επειδή μιλάει για τις βασικές αλήθειες και για την αιώνια επανεμφάνιση των πραγμάτων. Παντα θα υπάρχουν γονείς, γιοί και κόρες. Πάντα θα υπάρχει τέχνη και θα γράφεται ιστορία. Πάντα θα επιχειρούνται αλλαγές. Πάντα θα γεννιούνται ιδεολογίες που θα καταρρέουν για να γεννηθούν αλλες καινούργιες που θα καταρρεύσουν κι αυτές.. Πάντα θα γίνονται εξεγέρσεις ατομικές η συλλογικές. Πάντα οι άνθρωποι και οι κοινωνίες θα περνούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο μια κρίση. Και πάντα θα έχουν επιλογές.

Οι παραστάσεις της Hamletmachine συνεχίζονται μέχρι και την Παρασκευή 28 Φεβρουαρίου, γι’ αυτό όσοι δεν προλάβατε να το δείτε μέχρι τώρα σπεύσατε για τη θεατρική εμπειρία της χρονιάς!

Την φωτογραφία υπογράφει ο Ηλίας Χατζάκης.