Ουκρανία: Μεταξύ Ανατολής και Δύσης

Οι ταραχές στην Ουκρανία επιδεινώνονται, με τα γεγονότα να τρέχουν, καθώς διαδηλωτές εισέβαλαν τη νύχτα και κατέλαβαν το υπουργείο Δικαιοσύνης στο Κίεβο χωρίς να συναντήσουν αντίσταση. Το να πάρει κανείς ξεκάθαρη θέση επί του ζητήματος καθίσταται  πλέον ολοένα και πιο δύσκολο. Οι μαζικές ειρηνικές διαδηλώσεις που ξεκίνησαν στα τέλη Νοεμβρίου μετετράπησαν σε πραγματική μάχη και ξαφνικά, την περασμένη Τετάρτη, βρέθηκαν τουλάχιστον πέντε νεκροί – χωρίς να υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για το ποιος τους σκότωσε.

Τα αιτήματα των διαδηλωτών είναι λίγο πολύ γνωστά. Το αρχικό, δηλαδή η ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, φούντωσε μετά την υπαναχώρηση του Κιέβου, στις 21 Νοεμβρίου, για την σύναψη συμφωνίας με την Ε.Ε. – συμφωνία που θα ενδυνάμωνε την ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας και θα αναβάθμιζε οικονομικές και πολιτικές σχέσεις μεταξύ Κιέβου και Βρυξελλών. Πρωταρχικά, λοιπόν, οι διαμαρτυρόμενοι πολίτες απαιτούσαν από τον Γιανούκοβιτς να αναθεωρήσει την στάση του, στην συνέχεια, όμως, έθεσαν ως αίτημα την παραίτηση της κυβέρνησής του και την διεξαγωγή εκλογών μέσα στο 2014.

Στην κλιμάκωση της διαμαρτυρίας  συνέβαλε, βέβαια, και η ανακοίνωση μιας συμφωνίας μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, η οποία προέβλεπε ότι η Ρωσία θα μεταφέρει αποθεματικό αξίας 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ουκρανικούς τίτλους, ώστε να βοηθήσουν την Ουκρανία να αντιμετωπίσει την οικονομική στενότητα. Παράλληλα με αυτήν, υπογράφηκε μία ακόμη συμφωνία περί της μείωσης της τιμής του φυσικού αερίου που πωλεί η Ρωσία στην Ουκρανία κατά 1/3. Όλα αυτά συνέβησαν κοντά στα Χριστούγεννα – και δεν ήταν τα μόνα. Το «κερασάκι» ήταν η κακοποίηση της δημοσιογράφου Τετιάνα Τσόρνοβιλ, η οποία συμμετείχε στις φιλοευρωπαϊκές διαδηλώσεις.

Καλούμενη, λοιπόν, να πάρω θέση, θέλω να ξεκαθαρίσω ότι τα αιτήματα των διαδηλωτών μου φαίνονται πέρα για πέρα δικαιολογημένα. Τι εννοώ: Πρόκειται για έναν λαό που ζούσε πάντα υποδουλωμένος είτε σε Ουκρανούς είτε σε Ρώσους ηγέτες, έρμαιο πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων και, τέλος, πάντα διχασμένος ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση. Ήδη, με την Πορτοκαλί Επανάσταση του 2004-5, ο λαός αυτός εξεγειρόταν ενάντια στην πολιτική διαφθορά του τόπου του, ενώ το αίτημα για εξευρωπαϊσμό μετράει, επίσης, χρόνια στην Ουκρανία. Στην πολιτική και οικονομική αστάθεια της χώρας και στη διχασμένη ταυτότητα, ακόμα και σε πολιτισμικό αλλά και γλωσσικό επίπεδο, έρχεται να προστεθεί η κρίση το 2008. Φυσικά, η Ουκρανία δεν είναι η μόνη που αντιμετωπίζει τέτοιου είδους ζητήματα. Δεν είναι, όμως, λογικό να ζητά την ένταξη στην Ε.Ε. που – υποθετικά – θα της εξασφάλιζε την συνεργασία με άλλες χώρες, έτσι ώστε να μην είναι μόνη, μέσα σε όλα αυτά τα προβλήματα;

Παρ’ όλ’ αυτά, γνωρίζουμε από πρώτο χέρι ότι το παιχνίδι συμφερόντων δεν λείπει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ποιος εγγυάται τη «σωτηρία» της Ουκρανίας με τον εξευρωπαϊσμό; Αν, μάλιστα, αναλογιστούμε την πορεία που ακολούθησαν πολλά ευρωπαϊκά κράτη σε καιρούς κρίσης, συμπεριλαμβανομένης, βέβαια, και της Ελλάδας, μάλλον υπάρχει μεγάλος κίνδυνος καταστροφής. Άλλωστε, η αντίδραση πολλών στο άκουσμα των αιτημάτων του ουκρανικού λαού για ένταξη στην Ε.Ε  ήταν κάτι του στυλ «ας κάτσουν στα αυγά τους» ή «ξέρουν πού πάνε να μπλέξουν;».

Κι όσο αφοριστικά κι αν ακούγονται τα παραπάνω, δεν παύουν να αντικατοπτρίζουν μία πραγματικότητα. Μπορεί η Ε.Ε. να αποτελεί ένα σύνολο χωρών, πράγμα που θεωρητικά σημαίνει ότι εκπροσωπεί ένα μεγαλύτερο φάσμα συμφερόντων, στην πράξη, όμως, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Κρίση, εκμετάλλευση και ανισότητα θερίζουν. Εκτός αυτού, ο ουκρανικός λαός  δεν πρέπει να ξεχνά ότι η πορεία προς τον πλήρη εκδημοκρατισμό είναι μια δύσκολη και πολύπλοκη διαδικασία. Αυτό που ίσως μπορούσε να γίνει είναι μια αξιοποίηση των περιθωρίων που παρέχονται από το υπάρχον πολιτικό σύστημα και το Σύνταγμα της χώρας, προκειμένου να διενεργηθεί κάποιο δημοψήφισμα. Μόνο για αρχή, όμως. Τα βήματα που πρέπει να γίνουν είναι πολλά και, δυστυχώς, τόσο για την Ουκρανία όσο και για πολλά άλλα κράτη ισχύει το ρητό «μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα».