Εκτελεστής, θύμα ή απλά… επιζών

Στη ζωή μπορεί να είσαι ο θύτης αλλά και το θύμα, εκείνος που τραβάει τη σκανδάλη αλλά και εκείνος που δέχεται τη σφαίρα, εκείνος που τη μια στιγμή τα έχει όλα και την άλλη τίποτα.  Πώς να τα εξηγήσεις όμως όλα αυτά σε ένα παιδί, που βιώνει καθημερινά τη φρίκη του πολέμου;

Στο διαδίκτυο κυκλοφόρησε πρόσφατα μια φωτογραφία με ένα παιδί από τη Συρία που κοιμάται ανάμεσα στα πτώματα των γονιών του. Ανατρίχιασα όταν το πρωτοείδα. Λίγο αργότερα έγινε γνωστό πως η φωτογραφία ήταν ψεύτικη. Και όμως εμένα δεν μου έμοιαζε και τόσο  εξωπραγματική όταν μιλάμε για πόλεμο και συγκρούσεις.

Λίγο αργότερα βρήκα και μια δεύτερη φωτογραφία. Ένα παιδί όχι πάνω από 10 χρονών με το τσιγάρο στο ένα χέρι και το όπλο στο άλλο. Νευρίασα, απογοητευτικά. Μετά το ξανασκέφτηκα και είπα μπορεί να είναι και το ίδιο παιδί με την προηγούμενη φωτογραφία, και αν δεν είναι σίγουρα θα μπορούσε.

Και κάπως έτσι συνειδητοποίησα πως ο πόλεμος είναι ένα παιχνίδι χωρίς κανόνες.  Τη μία ημέρα μπορεί να θεωρείς τον εαυτό σου νικητή και την άλλη να είσαι ο χαμένος.

Σύμφωνα με τη UNICEF, τα προηγούμενα δέκα χρόνια 20.000.000 παιδιά επλήγησαν από τις ένοπλες συγκρούσεις στις χώρες τους, 2.000.000 πέθαναν από τι συνέπειες των συγκρούσεων, 6.000.000 μείνανε ανάπηρα, 1.000.000 έμειναν ορφανά ή αποχωρίστηκαν τους γονείς τους και χιλιάδες σκοτώθηκαν από νάρκες ξηράς. Το πιο εντυπωσιακό όμως ήταν ότι 300.000 παιδιά πήραν τα όπλα στα χέρια…

Πόσο εξοργιστικό και λυπηρό μαζί είναι να βλέπεις ένα παιδί 8 και 10 χρονών με το όπλο στο χέρι να σκορπά το θάνατο σαν ψυχρός εκτελεστής; Με ποιον να τα βάλεις και ποιον να κατηγορήσεις; Το παιδί που αποφάσισε να πάρει το νόμο στα χέρια του και να εκδικηθεί ή να προστατευτεί ή όλους εκείνους που του έδωσαν το όπλο και του είπαν σκότωσε;  Δυστυχώς είναι δύσκολο να αποδόσεις ευθύνες ιδίως όταν μιλάμε για παιδιά, διότι σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί το παιδί να είναι ο εκτελεστής αλλά δεν είναι και ο ηθικός αυτουργός.

Η χειραγώγηση και η πλύση εγκεφάλου που έχουν υποστεί δεν τους αφήνει και πολλά περιθώρια για σκέψη. Άλλωστε μιλάμε για παιδιά που δεν έχουν πάει σχολείο, δεν έχουν νιώσει ποτέ ασφάλεια, δεν ξέρουν τι σημαίνει φροντίδα, τρυφερότητα, αγάπη.  Αντίθετα, έχουν μάθει να εξοικειώνονται με το θάνατο, συχνά πέφτουν θύματα σεξουαλικής βίας και κακοποίησης. Και άντε μετά αυτά τα παιδιά που έχουν μάθει από τόσο μικρή ηλικία να λύνουν τα πάντα με τα όπλα και με τη βία να δημιουργήσουν ένα σωστό κράτος.

Το πρόβλημα ωστόσο είναι πως αυτά τα παιδιά, ανεξάρτητα από το επίπεδο συμμετοχής τους ως «στρατιώτες» ανήκουν παράλληλα και στην κατηγορία των δυνητικών στόχων. Σε χώρες όπως το Αφγανιστάν και το Πακιστάν , που τα παιδιά χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ως βομβιστές αυτοκτονίας , γίνονται αυτόματα αντιληπτοί ως νόμιμοι στόχοι από αντίθετες δυνάμεις.

Στην ουσία μιλάμε για έναν φαύλο κύκλο αφού τη μία ημέρα μπορεί ένα παιδί να σκοτώσει και την επόμενη να είναι το ίδιο νεκρό. Μόνο που είναι δύσκολο να το καταλάβει αυτό μια παιδική ψυχή. Σε ένα παιδί που δίνεις ένα όπλο το πρώτο πράγμα που θα κάνει από περιέργεια και μόνο είναι να τραβήξει τη σκανδάλη. Πόσο μάλλον όταν μιλάμε για παιδιά που βιώνουν τέτοιες καταστάσεις καθημερινά.

Αλλά επειδή όπως είπαμε σε αυτές τις περιπτώσεις δεν υπάρχουν κανόνες,  είναι δύσκολο να τους βάλουμε ταμπέλες και να τα χωρίσουμε σε κατηγορίες.  Ας αρκεστούμε,  λοιπόν, να πούμε καλύτερα πως είναι απλά επιζώντες στη μάχη της ελπίδας για το αύριο.