Hamletmachine: Μια ηθοποιός, πολλά πρόσωπα

Το εμβληματικό έργο του Heiner Müller “Η Μηχανή Άμλετ” ή αλλιώς Hamletmachine παρουσιάζουν οι deviant Gaze  στο θέατρο Θησείον υπό τη σκηνοθετική ματιά του Γιώργου Ζαμπουλάκη και την ερμηνευτική προσέγγιση της Μαριάννας Δημητρίου. Το αποτέλεσμα ήταν μοναδικό, μια άσκηση για τον ηθοποιό, τον σκηνοθέτη, αλλά και τον θεατή.

Η Μαριάννα Δημητρίου μεταπήδησε σε ένα είδος ερμηνευτικού ντελίριου, μέσα από τους χαρακτήρες του Άμλετ, της Οφηλίας, του Μάκβεθ, της Ηλέκτρας, της Ρόζας Λούξεμπουργκ, της Ουλρίκε Μάινχοφ και πολλών άλλων και μας μετέφερε με μοναδικό τρόπο την σκέψη και την κριτική ματιά του Heiner Müller, τόσο για τους χαρακτήρες αυτούς, όσο και για την ίδια την κοινωνία μιας Ευρώπης που σαπίζει διαρκώς. Ξεκινώντας με έναν μονόλογο-απαγγελία του κειμένου με τρόπο μηχανικό και συνάμα ενεργειακό μου προκάλεσε δέος για την ικανότητα και το μέγεθος της συγκέντρωσής της. Δεν ήξερα και δεν περίμενα ποτέ να ακούσω ηθοποιό να τορπιλίζει κυριολεκτικά το κοινό με την ταχύτητα του λόγου του και την ίδια στιγμή να παραμένει τόσο στατικός, ακίνητος, εκφραστικός και συγκεντρωμένος. Να στέκεται μέσα στο λιτό σκηνικό, στο βάθρο, από όπου προεξέχουν ανθρώπινα μέλη και να απαγγέλλει. Ένα σκηνικό που είναι απόλυτα εναρμονισμένο με την ατμόσφαιρα του έργου και αποτελεί δημιούργημα του Θάνου Βόβολη, ο οποίος υπογράφει και το ενδυματολογικό κομμάτι της παράστασης.

Το μεγαλείο της ερμηνείας συνεχίστηκε, πέρασε από την μηχανή του ηθοποιού, στον ηθοποιό-άνθρωπο, ο οποίος προσπαθεί να μάθει το ρόλο του, για να καταλήξει να ενδυθεί τον ίδιο τον ρόλο. Είναι ο Άμλετ. Ένας Άμλετ, όχι διστακτικός και σκεπτικός, όπως τον φαντάζονται πολλοί ερμηνευτές, αλλά αυτός που εξόργισε και έβαλε τα γυαλιά στους φιλοσόφους με “ρούχο φιλοσόφου με κουδούνια”. Ένας Άμλετ, όπως τον φαντάστηκε ο συγγραφέας. Τώρα είναι η Οφηλία, μια Οφηλία βορρά των ανδρών, αυτών που την εκμεταλλεύτηκαν. Είναι η σύγχρονη Οφηλία, η οποία παίρνει την μορφή μιας γυναίκας καταπιεσμένης, αυτής που ποτέ δεν απελευθερώθηκε ουσιαστικά από την υποταγή, όσους αγώνες και αν έκανε, όσα δικαιώματα και αν της παραχωρήθηκαν. Είναι ο Μάκβεθ και είναι ένας άρχοντας της διαφθοράς μέσα στο βασίλειο της κατανάλωσης και των πολυεθνικών.

Η ηθοποιός δανείζει το σώμα της σε όλους αυτούς και σε πολλούς ακόμα και στέκεται με την πλάτη στα ερείπια της Ευρώπης. Μιλάει με λόγο πολιτικό, με λόγο κοινωνικό, με λόγο θεατρικό. Μέμφεται και λοιδορεί μια κοινωνία που απαξίωσε κάθε έννοια σκέψης και εκμηδένισε κάθε άνθρωπο σκεπτόμενο, που εξόρισε τον πολιτισμό και καλωσόρισε μια νέα εποχή. Την εποχή της κατανάλωσης, της πραγματικής χαλαρής ηθικής, της αναξιοπρέπειας, της καταρράκωσης. Βγάζει σιγά-σιγά τις στρώσεις από τα ρούχα της, σε μια κίνηση συμβολική και από ρόλος γίνεται άνθρωπος και από άνθρωπος πάλι ρόλος. Στο τέλος μένει γυμνή, έχει απαρνηθεί το ένδυμα και έχει γίνει η Ηλέκτρα της εκδίκησης. Μια δικαίωση; Μια επανάσταση; Μια λύτρωση;

Φαντάζομαι πώς για πολλούς η παράσταση αυτή “μυρίζει” πολλή και βαριά κουλτούρα. Άλλωστε, είναι και λίγο αυτοαναφορικό κείμενο. Μιλάει για άλλους ρόλους, ερμηνεύει άλλους χαρακτήρες. Όμως, η άποψή μου είναι, ότι η ερμηνεία της Μαριάννας Δημητρίου και η σκηνοθεσία του Γιώργου Ζαμπουλάκη καταφέρνουν να φέρουν τη σκέψη του Müller λίγο πιο κοντά μας. Πέρα και από αυτό, πιστεύω, επίσης, πώς ο κάθε ένας από μας μπορεί να “διαβάσει” τα μηνύματα που μας στέλνει αυτή η παράσταση, να ταυτιστεί με έναν διαφορετικό χαρακτήρα και να ερμηνεύσει τα λόγια του συγγραφέα με το δικό του τρόπο. Ειδικά τώρα, σε μια τέτοια εποχή, ίσως καλύτερα παρά ποτέ, έχουμε τη δυνατότητα να μπούμε στο νόημα πιο εύκολα. Αλλά και να σκεφτούμε λίγο περισσότερο. Και στην τελική, ομολογώ, όπως είπε και μια φίλη, πως βγαίνοντας από την παράσταση, αισθάνθηκα απόφοιτος δημοτικού. Με την καλή έννοια.

Η ταυτότητα της παράστασης:

Μετάφραση: Ελένη Βαροπούλου

Σύλληψη-Σκηνοθεσία: Γιώργος Ζαμπουλάκης

Εγκατάσταση-Κοστούμι: Θάνος Βόβολης

Ερμηνεία: Μαριάννα Δημητρίου

Παραστάσεις: Δευτέρα στις 21:00 και Παρασκευή στις 23:45

Πληροφορίες, τηλέφωνο ταμείου: 210 3255444