Γιατί λέμε όχι σε ζωολογικούς κήπους και δελφινάρια

Οι πιο μεγάλοι άνθρωποι θα θυμούνται τον αρκουδιάρη που γυρνούσε στις γειτονιές με μια αιχμάλωτη αρκούδα, η οποία κατά τις εντολές του έκανε διάφορα κόλπα προς τέρψη του κοινού και ειδικά των παιδιών. Σήμερα αυτή η εικόνα έχει εκλείψει, ευτυχώς, από την ελληνική πραγματικότητα, παραμένουν όμως τα αιχμάλωτα ζώα προς έκθεση σε όλο τον κόσμο, μέσα από τους ζωολογικούς κήπους και τα δελφινάρια. Κύρια πηγή εσόδων αυτών των κέντρων είναι τα παιδιά και οι οικογένειές τους. Ουσιαστικά, η αγάπη των παιδιών για όλα τα ζώα και η φυσική τους περιέργεια για να γνωρίσουν ότι είναι άγνωστο σε αυτά καλλιεργεί και διαιωνίζει την δημιουργία και συντήρηση χώρων, οι οποίοι ουσιαστικά αποτελούν εκθετήρια αγρίων ζώων, στερώντας τους έτσι τον φυσικό τους ρόλο και συμπεριφορά. Πολλές φορές η δικαιολογία που προβάλλεται για την λειτουργία ζωολογικών κήπων και δελφιναρίων είναι η προστασία των ειδών και η ευκαιρία γνωριμίας του ανθρώπου με την άγρια φύση, μέσω των αντιπροσώπων της, ώστε να αλλάξει η νοοτροπία και η αντιμετώπιση απέναντί τους προς το καλύτερο. Είναι όμως αυτό αλήθεια; Κατά πόσο ένα αιχμάλωτο ζώο μπορεί να αντιπροσωπεύσει ένα ελεύθερο; Όταν ειδικά η φυσική του συμπεριφορά έχει εκλείψει; Και τι γίνεται όταν το ζώο αυτό παύει να εξυπηρετεί το σκοπό της αιχμαλωσίας του, γεράσει ή τραυματιστεί;

Σύμφωνα με ειδικούς επιστήμονες, είναι αμφισβητήσιμο το κατά πόσο η έκθεση των αιχμάλωτων ζώων έξω από το φυσικό τους περιβάλλον καλλιεργεί μια ιδιαίτερη σχέση και αγάπη με τον άνθρωπο. Επίσης τα περισσότερα από τα ζώα που θα βρεθούν σε αιχμαλωσία για ολόκληρη τη ζωή τους, ή για κάποια μικρή περίοδο αυτής, δεν είναι απελευθερώσιμα. Που πάει να πει ότι δεν μπορούν να απελευθερωθούν στο φυσικό τους περιβάλλον, γιατί δεν θα επιζήσουν, έχοντας χάσει κατά ένα μεγάλο βαθμό τα ένστικτα και τον τρόπο να επιβιώσουν μόνα τους. Φυσικά υπάρχουν και εξαιρέσεις ζωολογικών πάρκων, τα οποία αποτελούν αποκλειστικά καταφύγιο για ζώα που έχουν τραυματιστεί ή έχουν κάποια ανάγκη που δεν καλύπτεται στο φυσικό τους περιβάλλον. Αλλά αυτά είναι πάρκα, δεν είναι μικροί χώροι. Τα ζώα εκεί ζουν σε ένα τεράστιο πάρκο “αντίγραφο” του φυσικού τους περιβάλλοντος και όχι σε περιορισμένο χώρο από τσιμέντο. Γι΄αυτό και μέσω αυτών των πάρκων γίνεται εφικτή η απελευθέρωση των άγριων ζώων. Ακόμα όμως και μέσω των ειδικά διαμορφωμένων πάρκων, οι περιπτώσεις ζώων, που μπορούν να επανενταχθούν στο φυσικό τους περιβάλλον είναι λίγες. Ακριβώς λοιπόν γι’ αυτούς τους λόγους και με γνώμονα πάντα την ευζωία των άγριων ειδών έχουμε χρέος να προστατεύουμε ολόκληρα τα σύνθετα, φυσικά οικοσυστήματα, τα οποία και αποτελούν το φυσικό χώρο και το σπίτι των ζώων αυτών.

Αν, λοιπόν, είναι αυτός ο σκοπός μας, δηλαδή η ευζωία και η διάσωση της άγριας ζωής, καλό θα είναι να αφήνουμε στην άκρη την περιέργεια να δούμε από κοντά ζώα που δεν θα έπρεπε να βρίσκονται έξω από το φυσικό τους περιβάλλον. Οι ζωολογικοί κήποι στην πλειοψηφία τους αποτελούν εκθετήρια και όχι μέσα για τη διάσωση της άγριας ζωής. Πρόκειται για επιχειρήσεις που σκέφτονται το κέρδος που μπορούν να έχουν από τα άγρια ζώα. Άλλωστε ο τρόπος που καταλήγουν τα ζώα σε αυτούς τους χώρους είναι αμφίβολος και σκοτεινός και η διακίνηση της άγριας ζωής γίνεται κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες. Πολλοί άγριοι πληθυσμοί έχουν εξοντωθεί με σκοπό την αρπαγή και έκθεση ζώων σε ζωολογικούς κήπους. Άρα καταλαβαίνουμε, ότι τα επιχειρήματα περί προστασίας της άγριας πανίδας πάνε περίπατο σε τέτοιες περιπτώσεις… Πολλά ζώα σε αιχμαλωσία δεν ολοκληρώνουν το προσδόκιμο της ζωής τους, καθώς δεν μπορούν να ζήσουν μέσα στην αιχμαλωσία και σε συνθήκες διαφορετικές με το περιβάλλον, στο οποίο είναι προορισμένα να ζουν. Συγκεκριμένα, τα φίδια σε αιχμαλωσία ζουν τον μισό χρόνο από αυτόν που θα μπορούσαν να ζήσουν, επειδή δεν μπορούν να πέσουν σε χειμερία νάρκη, λόγω της μόνιμα υψηλής θερμοκρασίας που επικρατεί στα κλουβιά αιχμαλωσίας τους.

Αυτά και πολλά άλλα στοιχεία δίνει στο φως η επιστολή της Πρωτοβουλίας Κατά της Αιχμαλωσίας των Κητωδών, η οποία απευθύνεται κυρίως σε εκπαιδευτικούς και τους προτρέπει να κρατήσουν τους μαθητές τους μακριά από τους ζωολογικούς κήπους και τα δελφινάρια. Ολόκληρη την επιστολή μπορείτε να τη βρείτε εδώ.