Σκέφτομαι και γράφω: Πώς φαντάζεσαι το ιδανικό σχολείο σήμερα;

Θέλω να σε πάω κάποια χρόνια πίσω, τότε που ήσουν μαθητής και που είχες πολλά παράπονα από το σχολείο σου, να νιώσεις ότι αυτό είναι το θέμα της έκθεσης που θα σου χαρίσει το βαθμό του τριμήνου (ίσως είναι και το μόνο που μας έμαθαν καλά στα 12 χρόνια σχολικής ζωής, η βαθμοθηρία) και να καταγράψεις πώς ακριβώς φαντάζεσαι το ιδανικό σχολείο. Αλλά όχι γενικά κι αόριστα, πώς το φαντάζεσαι σήμερα που η παιδεία υφίσταται τη μεγαλύτερη απαξίωση από τη μεταπολίτευση κι έπειτα.

Νομοσχέδια επί νομοσχεδίων, προτάσεις επί προτάσεων, ώρες ατέλειωτες συσκέψεων στα αρμόδια υπουργεία, διαδηλώσεις άπειρες και απεργίες χρόνια ολόκληρα τώρα έχουν ένα κοινό παρονομαστή: την παιδεία. Και βγάλε μαθήματα, και βάλε άλλα στη θέση τους, και άλλαξε όνομα στα τεχνικά λύκεια-κάνε τα ΕΠΑΛ, και κλείστα εξολοκλήρου στη συνέχεια, και κάνε τις δέσμες κατευθύνσεις και τούμπαλιν. Να ισχύει η βάση του 10 για την εισαγωγή των νέων στα πανεπιστήμια ή να μην ισχύει; Τελικά, τα αρχαία ελληνικά πρέπει να διδάσκονται ή όχι; Και πόσο αντεθνικό είναι να αφαιρεθούν τα θρησκευτικά από το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, οεο;

Οι ελληνικές κυβερνήσεις έχουν επιλέξει εδώ και χρόνια (και επίτηδες δεν το χαρακτηρίζω ως «λάθος», γιατί δε γίνεται τυχαία προφανώς) να δίνουν σημασία στη στείρα γνώση, στην παπαγαλία, στη δημιουργία απαίδευτων κοινωνικά επιστημόνων, χωρίς αξίες, που έχουν ως μόνη έγνοια την εξασφάλιση καλών βαθμών, για να «χτυπήσουν» τη σχολή της αρεσκείας τους. Και μετά; Μετά έρχονται οι φόβοι για το αύριο (εκεί που συνειδητοποιείς ότι μια «δυνατή σχολή» πλέον δεν εξασφαλίζει καμία επαγγελματική αποκατάσταση), μετά τους φόβους η αγανάκτηση, μετά την αγανάκτηση τα εξιλαστήρια θύματα και στο τέλος οι ιδεολογίες του μίσους.

Το σχολείο πρέπει να είναι, καταρχάς, προσβάσιμο σε όλους. Η εκπαίδευση αποτελεί ένα από τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Ποιο σχολείο όμως; Αν με ρωτάς, προσωπικά πιστεύω πως πολύ λίγη σημασία έχει να ξέρει κάποιος εξαιρετικά τα αρχαία ελληνικά (πτώσεις, πλαγίους λόγους, χρόνους, αορίστους β’ κλπ) αν δεν μπορεί να κατανοήσει τη δύναμη που κρύβουν, για παράδειγμα, τα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη ως κείμενο, δεδομένης και της αρχαιότητάς του. Μια πλήρης πολιτική μελέτη που από τότε κιόλας αναδεικνύει πόσο σημαντική είναι η ανάμιξη των πολιτών στα κοινά («Πολιτικά Όντα»), αναφέρεται σε ιδιοκτησία και κοινοκτημοσύνη, στη διάκριση των εξουσιών κλπ.

Και δεν έχει τόση σημασία αν θα μάθεις τι ακριβώς συνέβη στο γάμο της Κανά, αλλά να κατανοήσεις καταρχάς τις διαφορές, τις ομοιότητες ανάμεσα στις διάφορες θρησκείες, γιατί κατανοώντας το διαφορετικό παύεις και να το φοβάσαι, να το αφορίζεις. Όπως επίσης, θα ήταν ευχής έργον να μπορούσαν οι πολλοί να παρατηρήσουν και να ερμηνεύσουν (όσο μπορεί ο καθένας) ένα έργο, για παράδειγμα, του Ρεμπράντ, παρά να το κοιτάνε σαν κάτι αλλόκοσμο, σαν κάτι που αφορά τους λίγους. Από πότε η τέχνη πρέπει να είναι φετίχ των λίγων;

Καλή η βιολογία, καλά τα μαθηματικά κι η έκθεση, όμως αυτό που λείπει από το σύγχρονο σχολείο σήμερα είναι πως τελικά δεν είναι και τόσο σύγχρονο όσο θα όφειλε. Οι εξελίξεις στον πραγματικό κόσμο τρέχουν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και τα παιδιά, βγαίνοντας από το σχολείο, δεν είναι προετοιμασμένα γι’ αυτό. Γνώσεις μεμονωμένες μπορεί να έχουν, όμως τους λείπουν βάσεις, θεμέλια για να ανταπεξέλθουν στα σημερινά δεδομένα. Αυτό που χρειαζόμαστε ως κοινωνία είναι καλλιεργημένα και πεπαιδευμένα μυαλά, όχι τόσες χιλιάδες ακόμα πρόβατα, έτοιμα προς σφαγή.

Αν κάτι βρίσκω πολύ εύστοχο από τους τοίχους της Αθήνας που ταιριάζει γάντι σε αυτήν εδώ την περίπτωση είναι το εξής σύνθημα: «Άνθρωπος αγράμματος ξύλο στους φασίστες». Γιατί είναι φασισμός να μη δίνεις στον κόσμο τη δυνατότητα να μορφωθεί, γιατί είναι φασισμός να του δίνεις μόνο παροχημένες γνώσεις και απόψεις, χωρίς να επενδύεις στην έρευνα και την ενεργή συμμετοχή στην εκπαιδευτική διαδικασία, γιατί –κι αυτό είναι το σημαντικότερο όλων- είναι φασισμός να έχουμε φτάσει σχεδόν στο 2014 και το τρίπτυχο «Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία» να παραμένει επίκαιρο και πιο επιτακτικό από ποτέ.