Μαριναλέδα: “Ταξιδεύοντας” στη γη της απόλυτης ουτοπίας

…Ή αλλιώς tierra de utopia. Άλλοι μιλούν γι” αυτή ως το χωριό της απόλυτης ουτοπίας…Άλλοι πάλι την υποτιμούν, κατηγορώντας τον δήμαρχο της Juan Manuel Sanchez Gordillo για το μη πραγματοποιήσιμο των ιδεών του. Όπως και να “χει, η Μαριναλέδα κατάφερε να ξεχωρίσει και να προβληματίσει την παγκόσμια κοινή γνώμη για το πρότυπο ζωής της. Μιας ζωής απλής, με αξιοπρέπεια, μακριά από το πνεύμα του καταναλωτισμού και του πλούτου. Η ισότητα και η ελευθερία, βασικές αρχές. Κι όλα αυτά εν μέσω οικονομικής κρίσης, όταν ολόκληρη η Ευρώπη πασχίζει να σταθεί όρθια, να απαλλαχτεί από τη μάστιγα της κρίσης που την ταρακουνά συθέμελα.

Πάμε όμως να εξερευνήσουμε το μικρό χωριό που κατόρθωσε να υψώσει το ανάστημά του μπροστά στον καπιταλισμό. Η Γη της Ουτοπίας, η Μαριναλέδα είναι ένα ουτοπικό χωριό 3.000 κατοίκων στην Ανδαλουσία. Εκεί η λέξη “ανεργία” δεν υφίσταται. Ο κάθε εργαζόμενος αμείβεται με 1.200 ευρώ το μήνα, αστυνομία δεν υπάρχει, ενώ τα σπίτια νοικιάζονται με 15 ευρώ το μήνα. Στους παιδικούς σταθμούς οι γονείς πληρώνουν 12 ευρώ το μήνα, ενώ στην πισίνα κολυμπάς με 3 μόλις ευρώ το χρόνο.

Στον αντίποδα όλων αυτών η Ανδαλουσία, η οποία μετρά 2,5 εκατομμύρια άνεργους, 2 εκατομμύρια φτωχούς, 50 χιλιάδες αγρότες χωρίς γη και 500 χιλιάδες στο χείλος της οικονομικής καταστροφής.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που παρομοίασαν το μέρος με ένα χωριό κινουμένων σχεδίων, αυτό του Αστερίξ για παράδειγμα. Ένα απόλυτα αυτόνομο χωριό, βασισμένο στους δικούς του νόμους και κανόνες, μακριά από την αυτοκρατορία του χρήματος και έναν “τρελό” δήμαρχο που όλοι αγαπούν. Και το πιο μαγικό; Οι κάτοικοι της περιοχής δηλώνουν ευτυχισμένοι. Εργάζονται συλλογικά, μοιράζουν δίκαια τα αγαθά της κοινότητας, τα οποία στην πλειονότητά τους παράγουν οι ίδιοι κι όλοι έχουν το σπίτι τους, το οποίο έχτισαν παρέα με τους συμπολίτες τους. “Εδώ δεν έχουμε έννοια για…, πώς το λένε αυτό που δείχνει συνέχεια η τηλεόραση; Υποθήκη!”, περιγράφει κάτοικος της Μαριναλέδας. “Ο τύπος είναι δικός μας άνθρωπος. Θα μας βολέψει”, λέει άλλος για το δήμαρχο του χωριού.

Ο αγαπημένος δήμαρχος

Και μιλάμε για τον Juan Manuel Sanchez Gordillo, τον κομμουνιστή δήμαρχο που πρωτοεξελέγη το 1979, κατακτώντας τον τίτλο του νεότερου τότε δημάρχου σε ολόκληρη την ΙσπανίαΜαριναλέδα3. Βασική του ιδεολογία; Η γη πρέπει να ανήκει σε όλους και όχι μόνο στους λίγους. Ακολουθώντας το παράδειγμα αυτό, οι κάτοικοι του μικρού χωριού πριν χρόνια, δίνοντας μεγάλο αγώνα, με τις γυναίκες μάλιστα να πρωτοστατούν, κατόρθωσαν να πάρουν δώδεκα χιλιάδες στρέμματα από έναν πλούσιο Δούκα γαιοκτήμονα, ο οποίος κατείχε όλη την περιοχή, δημιουργώντας έτσι τον δικό τους αγροτικό συνεταιρισμό.

Σε συνέντευξη του στην Ελευθεροτυπία, ο δήμαρχος ωστόσο διευκρινίζει πως η κοινωνία του ποτέ δεν θα φτάσει στο ιδανικό, είναι ένας δρόμος όμως που πρέπει να διανύσει μαζί με τους συμπολίτες του. Σε ερώτηση του δημοσιογράφου για την κρίση της Ελλάδας και το ρόλο του ΔΝΤ, απαντά: “Το ΔΝΤ είναι σπηλιά με ληστές. Αυτοί είναι οι φταίχτες για ό,τι γίνεται – για την ανισότητα που υπάρχει στον κόσμο. Θα έρθουν να κλέψουν τη χώρα και να την κάνουν ακόμη φτωχότερη. Και να δώσουν πλεονέκτημα σε λίγους. Το σημερινό σύστημα είναι ένας απόλυτος παραλογισμός. Πρέπει η ελληνική πολιτεία να βρεθεί στην υπηρεσία των φτωχών. Η εθνικοποίηση των τραπεζών και η παροχή κατοικίας από το κράτος προς όλους τους πολίτες είναι μέτρα προς αυτή την κατεύθυνση. Οι θύτες που μας οδήγησαν σ’ αυτή την κρίση πρέπει να… “επιβραβευθούν”.

Αυτοοργάνωση και ισότητα εναντίον ανεργίας και φτώχειας

Το 1979 ο δήμαρχος της κωμόπολης κέρδισε τις αυτοδιοικητικές εκλογές με απόλυτη πλειοψηφία, την οποία διατηρεί έως και σήμερα. Όπως ο ίδιος διηγείται, με συνελεύσεις αποφασίστηκε να δοθεί ζωή σε μια άλλη εξουσία, εκείνη των φτωχών έναντι των πλουσίων. Το μείζον πρόβλημα ήταν η ανεργία. Μέσα από συζήτηση και προβληματισμό, οι πολίτες κατέληξαν πως η λύση για την καταπολέμηση της ανεργίας ήταν η απόκτηση της γης. Μετά από μακρόχρονες απεργίες, απεργίες πείνας, πολύωρες πορείες και συνεχή αγώνα, η κοινωνία της Μαριναλέδας έκανε δικά της τα στρέμματα του δούκα του Infantado. Ο Gordillo θυμάται: “Η αστυνομία μάς έβαζε φυλακή, μας χτυπούσαν, μας έδιναν πρόστιμα. Οι δικαστές μάς καταδίκαζαν. Αλλά εμείς εξακολουθούσαμε να παλεύουμε. Η επιμονή είναι επαναστατική.

Και έπειτα από πολλά χρόνια πήραμε τη γη. Τώρα οι εργάτες έχουν 12 χιλιάδες στρέμματα. Η γη είναι εκείνου που τη δουλεύει. Κι αυτό είναι ένα παλιό όνειρο της Ανδαλουσίας σ’ όλη την ιστορία του εργατικού κινήματος. Το συλλογικό μας όνειρο έχει γίνει πραγματικότητα. Επιτέλους, η γη ανήκει στους εργάτες.

Αλλά συνειδητοποιήσαμε ότι μόνο με τη γη δεν θα μπορούσαμε να τελειώνουμε με την ανεργία. Και αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε βιομηχανία ελιάς, λαδιού, πιπεριάς, αγκινάρας, σκόρδου. Κι έτσι με τη γη εκείνου που τη δουλεύει και με τη βιομηχανία εκείνου που τη δουλεύει δεν έχουμε ανεργία. Δεν μας εκμεταλλεύονται πια οι γαιοκτήμονες. Ο πλούτος που παράγει ο εργάτης επιστρέφει στον ίδιο. Έχουμε αλλάξει τρόπο ζωής 100%”.

Ισότητα στο μισθό για όλους

Στο συνεταιρισμό El Humoso οι συνέταιροι εργάζονται 6,5 ώρες την ημέρα από τη Δευτέρα έως το Σάββατο, δηλαδή 39 ώρες την εβδομάδα. Ο μισθός είναι ο ίδιος για όλους, ανεξαρτήτως της δουλειάς που κάνουν. Στο μικρό εργοστάσιο Humar Marinaleda, το οποίο βρίσκεται στη μέση του χωριού, συσκευάζονται οι συγκομιδές των προϊόντων, τα οποία κατά βάση πωλούνται στην Ισπανία. Τα έσοδα του συνεταιρισμού δεν μοιράζονται, αλλά επενδύονται και πάλι στον συνεταιρισμό για να δημιουργηθούν δουλειές. Γι’ αυτό στο χωριό δεν υπάρχουν άνεργοι. Το περίφημο είναι πως ακόμα και σε εποχές που δεν υπάρχουν αρκετές γεωργικές δουλειές για όλους, οι μισθοί καταβάλλονται κανονικά. Η στέγαση, η εργασία, η υγεία, η εκπαίδευση και ο πολιτισμός θεωρούνται προνόμια του καθενός και όχι πολυτέλεια.

Μαριναλέδα4“…Στη Μαριναλέντα υπήρχε έλλειψη κατοικιών, λέει ο δήμαρχος. Μέχρι και τρεις γενιές ζούσαν σ’ ένα σπίτι. Αποφασίσαμε να αναπτύξουμε όλο το ιδιόκτητο έδαφος και να το κάνουμε δημόσιο. Όταν οι νέοι θέλουν κατοικία, κάνουμε μια λίστα με αιτήσεις κατοικιών και τους δίνουμε το έδαφος που θα χτιστεί δωρεάν. Οι εργάτες είναι δωρεάν, ο αρχιτέκτονας δωρεάν και οι νέοι βάζουν την προσωπική τους δουλειά από την ώρα που ξεκινάει να φτιάχνεται το σπίτι έως την ώρα που θα τελειώσει. 90 τ.μ. σπίτι, 100 τ.μ. αυλής. Και γι’ αυτά τα σπίτια δίνουν 15 ευρώ το μήνα. Στους νηπιακούς σταθμούς οι γονείς πληρώνουν 12 ευρώ το μήνα. Στην πισίνα με τρία ευρώ κολυμπάς όλο το χρόνο. Ένα γκρουπ ανθρώπων βοηθάει τους ηλικιωμένους να ζήσουν. Τους πηγαίνουν στο γιατρό, μαγειρεύουν, καθαρίζουν το σπίτι, όλα δωρεάν. Και τον Ιούλιο, κάνουμε ένα αυτοδιοργανωμένο πανηγύρι. Η χαρά είναι δικαίωμα του λαού. Περίπου 300 άτομα ετοιμάζουν το φαγητό κι όλες οι δράσεις είναι δωρεάν. Τέλος, έχουμε το περισσότερο πράσινο ανά κάτοικο σ’ όλη την Ανδαλουσία. Λειτουργούμε ένα μοντέλο κοινωνίας όπως θα είναι μεθαύριο…”.

Στη γη της Μαριναλέδας δεν υπάρχουν αστυνομία, δικαστήρια και κρατητήρια, ενώ η λέξη εγκληματικότητα είναι άγνωστη.Υπάρχει μόνον ένας αιρετός λαϊκός δικαστής για να αντιμετωπίζει παραβατικές συμπεριφορές, χωρίς όμως ποινές, καθώς, επίσης, και τις προσωπικές διαφορές με νουθεσίες. Μοναδικό κέντρο αποφάσεων για όλα είναι οι γενικές συνελεύσεις, τακτικές και έκτακτες.

Ο αντίλογος

Δεν είναι λίγοι όμως αυτοί που αποδοκιμάζουν το δήμαρχο, καθώς όπως υποστηρίζουν υπερβάλλει για τα επιτεύγματα της κοινότητας. Κατ” αυτούς, δεν είναι η διανομή πλούτου που έχει επιτευχθεί, αλλά το ισομερές μοίρασμα της δυστυχίας στα μέλη του χωριού. Ο Gordillo την ίδια στιγμή δέχεται κατηγορίες από τους επικριτές του, καθώς όπως τονίζουν αυτοί, ο ίδιος έχει προσφέρει χαμηλόμισθες εργασιακές θέσεις σε όλους, καθιστώντας έτσι τους πολίτες εξαρτώμενους από αυτόν. Οι πολιτικοί του δε αντίπαλοι ισχυρίζονται πως στην ουσία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα χρήματα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά και της Κυβέρνησης.

Σύμφωνα με τον Salvador Becera, ανθρωπολόγο του Κέντρου Ανδαλουσιανών Σπουδών στη Σεβίλη, ίσως ο δήμαρχος να έχει καταστήσει δυνατή την κοινωνική ισότητα σε μια μεγάλη κοινότητα, ωστόσο χαρακτηρίζει τις απόψεις του “αναχρονιστικές” για το μέλλον της Ανδαλουσίας. Σε τελική ανάλυση θέτει το ερώτημα: “Αυτή τη στιγμή μπορούν να αναπνέουν ήσυχοι, με τον καπιταλισμό σε κρίση, αλλά τι θα γινόταν αν τους δινόταν η ευκαιρία να πλουτίσουν; Ποιος θα έμενε στο μικρό παράδεισο του Sanchez Gordillo τότε;”

Το ερώτημα δύσκολα μπορεί να απαντηθεί. Οι απόψεις διίστανται και θα συνεχίσουν να διίστανται.Ας αφήσουμε το χρόνο να αναδείξει το μέλλον της μικρής κοινότητας. Όπως και να “χει, έστω κι αυτό το παράδειγμα τοπικής αυτοοργάνωσης παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αξίζει έπαινο έστω για την έως τώρα πορεία…